#СОБИТ ИБН ҚАЙС ИБН ШАММОС ​رَضِيَ اللهُ عَنْهُ

#Ансорларнинг хатиби ва Расулуллоҳ ﷺ нинг хатиби
Ясрибда (Мадинада) ансорлардан, Бану Хазраж қабиласидан бир киши бор эди, исми Собит ибн Қайс ибн Шаммос ​رَضِيَ اللهُ عَنْهُ эди.
У овози жарангли, тили равон, нутқи баланд ва одобли хатиб эди. У Мадинада Исломга эрта кирганлардан бўлиб, Мусъаб ибн Умайр ​رَضِيَ اللهُ عَنْهُ қўлида Исломни қабул қилган ва Мадинадаги илк мусулмонлардан ҳисобланади.
Набий ﷺ нинг Мадинага келиши
Расулуллоҳ ﷺ ҳижрат қилиб Мадинага келганларида, Тобит ибн Қайс У зотнинг олдиларида туриб, овозини кўтариб, жарангли овози билан деди:
«Ё Расулуллоҳ, биз сизни ўзимиз ва болаларимизни ҳимоя қиладиган нарсалар билан ҳимоя қиламиз... Бунинг эвазига бизга нима бор?»
Набий ﷺ нурли табассум билан жавоб бердилар:
«Жаннат».
Ўша кундан бошлаб унга «Ансорийларнинг хатиби» ва «Расулуллоҳ ﷺ нинг хатиби» лақаби берилди.
Бир куни Бану Тамим вакиллари Набий ﷺ мажлисига келди. Уларнинг хатиби қабиласи билан фахрланиб нутқ сўзлади. Набий ﷺ Тобит ибн Қайсга хотиржамлик билан қараб:
«Тур, уларнинг хатибига жавоб бер», дедилар.
Собит ​رَضِيَ اللهُ عَنْهُ туриб, Аллоҳга ҳамд айтди ва Уни мақтади, сўнг баланд нутқ сўзладики, вакиллар ва саҳобаларнинг ҳаммасини ҳайратга солди. У ўша нутқида деди:
«Алҳамдулиллаҳ, осмонлар ва ерни яратган Зотга ҳамд бўлсин, У бизни Ўз фазли билан подшоҳлар қилди ва Ўзининг энг яхши халқидан Расул танлади.Биз Аллоҳнинг ёрдамчилари ва Расулининг вазиримиз, одамлар Аллоҳга иймон келтиргунларича уларга қарши жанг қиламиз...»
Набий ﷺ бу нутқдан жуда хурсанд бўлдилар ва Собитни кўп мақтадилар.
Сураи Ҳужуротнинг қуйидаги иккинчи ояти нозил бўлганида:
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ ۚ وَلَا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ كَجَهْرِ بَعْضِكُمْ لِبَعْضٍ أَن تَحْبَطَ أَعْمَالُكُمْ وَأَنتُمْ لَا تَشْعُرُونَ﴾
~"Эй иймон келтирганлар! Овозларингизни Пайғамбар овозидан юқори кўтарманглар ва унга (сўзлашганда) бир-бирингизга сўзлашгандек овоз кўтарманглар, токи ўзингиз сезмаган ҳолда амалларингиз беҳуда бўлиб қолмасин".
Собит ибн Қайс​رَضِيَ اللهُ عَنْهُ уйида бошини эгиб ўтириб, ўзига ўзи қаттиқ ғам билан деди:
«Мен дўзах аҳлиданман! Мен Расулуллоҳ ﷺ овозларидан юқори овоз кўтарардим».
У Набий ﷺ дан бир неча кун ўзини четга олди. Расулуллоҳ ﷺ уни соғиндилар ва: «Собитга нима бўлди? Касалми?» дедилар.
Саъд ибн Муоз ​رَضِيَ اللهُ عَنْهُ унинг олдига борди ва уни ғамгин ҳолда топди.
Собит деди:
«Мана бу оят нозил бўлди, сизлар биласизки, мен Расулуллоҳ ﷺ га овозимни баланд қилиб кўтарардим... Демак, мен дўзах аҳлиданман».
Саъд Набий ﷺ олдиларига қайтиб, буни айтди. Расулуллоҳ ﷺ табассум қилиб дедилар:
«Йўқ, у жаннат аҳлидан».
Кейин унга элчи юбордилар ва дедилар:
«Эй Собит, сен ҳамду сано билан яшаб, шаҳид бўлиб, жаннатга кирасанми, розимисан?»
Собит​رَضِيَ اللهُ عَنْهُ жуда хурсанд бўлиб: «Ҳа, розиман, ё Расулуллоҳ!» деди.
Ямома куни... Шаҳидлик куни
Абу Бакр Сиддиқ ​رَضِيَ اللهُ عَنْهُ халифалиги даврида ридда урушлари бошланди. Энг қаттиқ жанг Ямома воқеаси бўлди — Мусайлама Каззобга қарши.
Собит ибн Қайс​رَضِيَ اللهُ عَنْهُ ўша куни кафанларини ёйиб, гўёки Роббисига йўлиқишга тайёрланиб, ҳидоятланган ҳолда чиқди. Уни Анас ибн Молик ​رَضِيَ اللهُ عَنْهُ шундай ҳолда кўриб, деди:
«Биз Расулуллоҳ ﷺ билан шундай жанг қилмас эдик... Қандай ёмон одат ўргатдингиз ўзингизга!»
Кейин у қўлларини осмонга кўтариб деди:
«Аллоҳим, мен Сендан улар (кофирлар) келтирган нарсадан покланаман ва улар (мусулмонлардан қочганлар) қилган ишдан Узр сўрайман».
Сўнг у душман сафларига шундай жасурлик билан кириб жанг қилдики, охири шаҳид .
Унинг устида қимматбаҳо совут бор эди. Бир мусулмон унинг олдидан ўтиб, ўша совутни олди.
Ўша кеча бир мусулмон киши туш кўрди: Собит унга деди:
«Буни “фақат туш” деб айтма, йўқотма! Мен кеча ўлдирилдим. Бир киши менинг совутимни олди. Унинг чодири қўшиннинг энг чеккасида, совутнинг устига сопол идиш қўйиб, унга эгар қўйган.
Холид ибн Валидга бор, унга айтки, совутни олсин.
Агар Мадинага борсанг, Абу Бакрга айт: Менда қанча қарз бор адо қилсин, фалон қулим озод, фалончи озод қилинган».
Уйғонган одам даҳшатга тушиб, Холид ибн Валидга​رَضِيَ اللهُ عَنْهُ борди. Холид киши юборди ва совутни топдилар — Собит таърифлаганидек чиқди!
Кейин у киши Мадинага келиб, Абу Бакр Сиддиқ​رَضِيَ اللهُ عَنْهُга тушни айтди.
Абу Бакр​رَضِيَ اللهُ عَنْهُ тафсилотларни эшитиб, далилларни тасдиқлаганидан кейин: «Васиятини бажо келтиринг», деди.
Шу тариқа Тобит ибн Қайс ​رَضِيَ اللهُ عَنْهُ ўлимидан кейин васияти шундай ажойиб тарзда ижро этилган ягона саҳоба бўлди.
Хулоса
Собит ибн Қайс​رَضِيَ اللهُ عَنْهُ ҳамду сано билан яшади, шаҳид бўлиб ўлди ва Расулуллоҳ ﷺ берган башорат билан жаннатга кирди. Набий ﷺ у ҳақида дегандилар:
«Қандай яхши одам Тобит ибн Қайс ибн Шаммос».
Аллоҳ ундан рози бўлсин!