Bolalarning omadga erishishida

to‘sqinlik qiladigan 7 tarbiya turi Psihologiyaga oid eng ko‘p sotilgan
asarlar muallifi Tim Elmor o‘z
kuzatishlarida payqagan ota-
onalarning bola tarbiyasidagi xatolari
va ularning natijasida bolalar o‘zlariga
ishonchni yo‘qotishi hamda shaxsiy hayotlarida omadga erishishlariga
to‘sqinlik qiluvchi yetti tarbiya turini
haqida fikr bildirdi. Bolalarga tavakkal qilishga yo‘l
bermaslik. Biz yosh bolalarning biror falokatga
yo‘liqishidan qo‘rqamiz. Masalan
yiqilishi va tizzasidan jarohat olishi.
Lekin bolaning yiqilishi va tizzasi
shilinishi bu odatiy hol. Agar shunday
holatlar bolaning hayotida ro‘y bermasa, u katta bo‘lgach har
narsadan qo‘rqadigan bo‘lib qolishi
mumkin. Sevganiga yeta olmaganda
qattiq stressga tushish, buning
o‘tkinchi hol ekanini tushuna olmasligi
yoki hayotida biror muammoga uchrasa, shu bilan unga butun hayot
to‘xtab qolgandek tuyulishi mumkin. Yordam berishdan qochish. Bola biror qiyin o‘yin yoki aqliy
jumboq sabab szidan yordam so‘raydi.
Lekin vaqtingiz yo‘qligi yoki
erinchoqlik sabab unga yordam
bermaysiz. Buning natijasida bola
kattalarga bo‘lgan ishonchni yo‘qotadi. Katta hayotga qadam
qo‘yganda ham unga kimdir yordam
berishi mumkinligiga ishonmaydi.
Hammasini o‘zi o‘z bilganicha hal
qilishga kirishadi. Buning natijasida
xatoa yo‘l qo‘yishi mumkin. Ko‘p maqtash. Ota-onalar bolaning arzimagan
yutuqlaridan ham ko‘p quvonadi va
uni eng a’lo ekanligiga ishontiradi.
Vaqt o‘tgach esa uning eng a’lo
ekanligi faqat ota-onasi uchun bo‘lib
qolishi va bola buni tushunib yetishi mumkin. Shu bilan birga boshqalar
uning zo‘r ekanligini tan olmasliklari
bolada haqiqiy hayotdan yiroqlashish
tuyg‘usini oshiradi. Aslida haqiqiy
hayotda hamma ham sizning
yutuqlaringizdan quvonavermaydi. Aybdorlik hissi. Ko‘p bolalik oilalar farzandlarini birdek
ta’milay olmaydi. Bu imkonsiz ham.
Maslan biror do‘kondan buyum harid
qilganda bolalarning har biriga birdek
munosabatda bo‘la olishingizga
ishonasizmi? Ularga bir xil narsa berish emas, balki ularning ichki
dunyosini sindirgan, undan ko‘ra
boshqa birini ko‘proq yaxshi
ko‘radigandek tuyulmaysizmi? Bularni
inobatga olish kerak. Buning uchun
ularga “Yo‘q”, “Hozir emas” kabi so‘zlarga ko‘nikuvchanlikni oshirish
zarur. O‘zimizning xatolarimiz haqida
so‘zlamaslik. Bola o‘smir yoshiga yetganda siz ham
uning yoshida bo‘lgan apytingizda
qanday xatolarga yo‘l qo‘yganingiz. U
hozir to‘g‘ri deb bilayotgan ishlarni siz
ham qilib ko‘rganingiz va buning
natijasida “boshingiz g‘urra” bo‘lgani haqida gapirib berishingiz kerak. Iste’dodni kuchaytirish uchun
majburlash. Ko‘p o‘qigan va mashq qilgan bola
katta hayotga tayyor deb o‘ylaymiz.
Lekin aslida bir qancha mashhur
sportchilar va san’atkorlar ham
odamlar orasida o‘zlarini yo‘qotib
qo‘yishadi. Bola o‘z-o‘zini boshqara olishi, harakatlariga javob berishni
o‘rganishi zarur. Ko‘p bilim va
toblangan iste’dodning o‘zi kamlik
qiladi. O‘rgatamiz, lekin o‘zimiz amal
qilmaymiz. Oilada katta sifatida bolaga ish
buyurish yoki biror narsani qilishga
undashimiz mumkin, lekin u bilan
birga o‘zimiz ham o‘sha ishni qilmasak,
u ham bu ish u uchun emas deb
tushunadi. Bu holdan u ham siz kabi buyruq berish va o‘zi bajarmaslikni
o‘rganadi. Bu esa uning o‘zi
yoqtirmagandek, boshqa hech kimga
ham yoqmaydi. Shuning uchun,
masalan biror yerni bo‘yoqlash bo‘lsin,
bola bilan birga ishlash va unga yordam berish hissino tarbiyalash
zarur. Yuqoridagi fikrlar sizning
tajribangizdan kelib chiqqan holda
xato bo‘lishi va bola tarbiyasi uchun
sizda boshqa maslahatlar ham bo‘lishi
mumkin, u holda biz bilan bo‘lishing