#МУСУЛМОНЛАРНИНГ оёқлари Андалусия заминига 92 ҳижрий йили босган пайтда,

Қўшин турли миллат ва элатлардан иборат эди: Шом ва Яман араблари ҳамда Атлас тоғларидан келган берберлар.
Бу берберлар Исломга янги кирган эдилар ва фатҳнинг ҳақиқий кучи айнан улар бўлди. Ҳатто Ториқ ибн Зиёднинг ўзи ҳам бербер эди.
Мусулмонлар бутун Андалусияни эгаллаб олдилар. Фақат шимолдаги кичик бир ҳудуд қолди, у ерда ўттиз нафар одам, жумладан, готлар подшоси Родригонинг кичик зодагони Пелайо (Pelayo) истеҳком олган эди.
У Астурья тоғларида паноҳ топди. Бу жой Андалусиянинг энг шимолида, олис, ўрмонлар ва қор билан қопланган, етиб бориш қийин бўлган ҳудуд эди.
Фатҳ қилганлар кулги билан:
«Қўйинглар уни! Ўттиз нафар одам ғорда нима қила олади дейсизлар?» — дейишди.
Андалусияда ҳокимиятни мустаҳкамлаш учун ерлар, ўлжалар ва иқтоларни тақсимлаш, шунингдек, чегараларни ҳимоя қилиш учун аскарларни жойлаштириш зарур бўлди.
Жанубий Андалусия (Севилья, Кордова, Гранада):
Унумдор текисликлар, мўътадил иқлим, бой ерлар ва гуллаб-яшнаган шаҳарлар. Бу ҳудудлар арабларга берилди ва волийларнинг маркази, таъсир ўчоғига айланди.
Шимолий Андалусия (Астурья, Кастилия, Наварра):
Тоғли, совуқ, қаттиқ ҳудуд бўлиб, гот аҳолиси тез-тез исён кўтарарди. Бу ерга берберлар юборилди — чегара қўриқчилари ва олдинги отрядлар сифатида, тоғдаги масиҳий қабилаларни кузатиб туриш учун.
Берберлар тоғларнинг қаҳратон совуғида яшадилар, араблар эса жанубда унумдор ерлар ва ҳокимиятдан баҳраманд бўлдилар.
Берберлар ўзларини ҳақоратланган ҳис қилишди. Улар ўзларини катта шаҳарлардан маҳрум этилган, фақат аскар сифатида кўрилган, шерик сифатида эмас, деб ҳисобладилар.
122 ҳижрий / 740 милодий йили Марокашнинг ўрта ва ғарбий қисмида Майсара ал-Матғарий (Гамара қабиласи раҳбари) бошчилигида катта бербер исёни бошланди.
У бербер қабилаларини араб волийларига қарши бирлаштириб, тенглик ва зулмга қаршилик байроқлари остида исён кўтарди.
Исён Танжердан Жазоиргача ёйилди ва тезда Андалусияга ҳам таъсир қилди.
Майсара ўлдирилди, лекин исён олови сўнмади ва Андалусияга ўтди.
Андалусия армияси берберларга қаттиқ боғлиқ эди. Исён чақириқлари етиб боргач, чегара гарнизонлари исён кўтардилар.
Берберлар Андалусиянинг шимолий чегараларидан (Сарагоса, Памплона, Галисия, Астурья) оммавий равишда чекиниб, жанубга — араблардан ўч олиш учун шошилдилар.
Шунда Пелайо ўз қоясидан боқди ва шимолнинг бўш, катта хавфсизлик бўшлиғини кўрди.
Берберлар қолдирган бўшлиқ тўлдирилмади. Душман қалъаларга жангсиз кириб олди.
Мусулмонлар шимолни душман кучи билан эмас, балки ички чекиниш ва қабилавий фитна туфайли йўқотдилар.
Шундай қилиб, совуқ тоғли ер ўша пайтда фақат ғорларга эга бўлган, лекин узоқ муддатли лойиҳага эга бўлган одамларга қолди. Бу лойиҳа 700 йилдан ортиқ давом этди.
Ана шу бўшлиқдан биринчи масиҳий подшолик — Астурья подшолиги вужудга келди. Кейинчалик у Кастилия, Леон, Арагон ва Наваррога айланди.
Улар Реконкиста (қайтариш уруши)ни бошқариб, Гранаданинг қулашигача олиб бордилар.
Жанубда эса фитна авж олди. Берберлар Малага, Хаэн ва Севильяда қурол кўтардилар.
Араблар уларга «чегарани ташлаб кетиш» ва «таёқни синдириш» учун ҳеч қачон кечирим беришмади. Биродарлар қони дарё бўлиб оқди.
Кейин Шомдан Балж ибн Бишр бошчилигида қўшимча кучлар келди — Халифа Ҳишом ибн Абдулмалик томонидан. Улар душман билан эмас, берберлар билан жанг қилиш учун келдилар!
Шундан сўнг арабларнинг ўзлари ўртасида (Қайсийлар, Яманлилар, Шомлилар) уруш бошланди.
Асрлар ўтди ва 897 ҳижрий / 1492 милодий йили Гранада — Исломнинг Андалусиядаги сўнгги қалъаси қулади.
Ўша пайтда мамлакатда на тоғда яширинган бербер, на насабга таяниб турган араб қолди. Ҳамма битта қилич — Салиб қиличи остида баробар бўлди.
Испанлар «бу амазих, бу араб» деб ажратишмади. Ҳаммани битта қамоққа тиқдилар.
Уларни инквизиция судларида қамчилаб, Қуръон ва китобларни ёқдилар, юракларни ҳам ёқдилар.
Жаллод одамнинг наслини эмас, эътиқодини сўрарди.
Кастилияда араб, Гранадада бербер — ҳаммаси сўйилди. Икки томоннинг аёллари зўрланди, болалари етим қолди, уларни масиҳийликка ўтказиш ёки кетишга мажбур қилдилар.
Қалбларни тўлдирган ўша ирқий ва қабилавий фарқлар эриди... лекин кечиккан пайтда эриди.
Шундай қилиб, тарих ўз фарзандларига ўргатдики:
Мусулмонлар ўртасидаги ирқий камситиш — ҳалокатнинг бошидир. У душман етиб келмасдан олдин уларни ичидан емирди.
Ҳар қандай ички бўлиниш, қабилавий ёки ирқий устунлик ҳисси фақат харобалик келтиради.
Агар берберлар сабр қилганида ва араблар адолатли бўлганида, тоғ аҳолиси ҳеч қачон давлат қура олмасди ва Астурья тоғларида Салиб бошини кўтармасди.
Ибрат олувчилар борми?
﴿ وَلَقَدْ جَاءَهُم مِّنَ ٱلْأَنۢبَآءِ مَا فِيهِ مُزۡدَجَرٌ حِكۡمَةٌۢ بَٰلِغَةٌۭ فَمَا تُغۡنِ ٱلنُّذُرُ ﴾
«Дарҳақиқат, уларга (Макка мушрикларига) анбиё (ўтган умматлар ҳақидаги хабарлар)дан келдики, унда (куфрдан) қайтарувчи (ибрат) бор. (Бу) етук ҳикматдир. Лекин огоҳлантирувчилар (насиҳатлар) фойда бермайди.»
/Қамар: 4—5оятлар /
Аллоҳ таоло рост сўзлади.