#Ислом тарихининг илк даврларидаги оғриқли ҳодисалардан бири — Абдуллоҳ ибн Хаббоб ибн Аратнинг қатл қилиниши ҳақидаги воқеадир.
Бу воқеа халифа Али ибн Абу Толибرَضِيَ اللهُ عَنْهُнинг наҳравонлик ховарижларга қарши ҳаракат қилишида бевосита сабаб бўлган.
Абдуллоҳ — саҳоба Хаббоб ибн Аратнингرَضِيَ اللهُ عَنْهُ ўғли бўлиб, у Исломга биринчи кирганлардан ва Маккада азоб-уқубатларни тортган кишилардан эди.
Абдуллоҳ иймонли муҳитда тарбия топган, тинчликсевар ва фитналардан узоқ юрадиган инсон сифатида танилган.
Бир сафар у ҳомиладор аёли билан сафарда кетаётганида, ховарижлар гуруҳи уни тўсиб қолади. Улар уни айрим катта саҳобалар, хусусан Усмон ва Али رَضِيَ اللهُ عَنْهُ ҳақидаги қараши ҳақида сўроқ қила бошлайдилар, уни ўз эътиқодларига мос жавоб беришга мажбур қилмоқчи бўладилар.
Абдуллоҳ эса собитлик билан жавоб беради, барча саҳобаларни яхши кўришини айтади ва отасидан эшитган фитналар ҳақидаги ҳадисни эслайди. Унда фитна замонида нажот — улардан узоқ туришда экани айтилган эди.
Лекин бу сўзлар ховарижларга ёқмайди, чунки улар бошқаларни кофирга чиқариш ва қонини ҳалол санашга мойил эдилар.
Уларнинг хатти-ҳаракатларидаги зиддият шунда кўринадики, улардан бири бир насронийнинг дарахтидан тушган бир хурмони олиб еганида, буни ноҳақлик деб қаттиқ танқид қиладилар. Аммо шу билан бирга, Абдуллоҳнинг қонини тўкишдан тортинмайдилар.
Сўнгра даҳшатли жиноят содир бўлади: улар Абдуллоҳни золимона ўлдирадилар. Айтилишича уни дарё бўйида сўйганлар. Бу билан чекланмай, унинг ҳомиладор аёлини ҳам ўлдирганлар. Бу эса уларнинг қаттиққўллиги ва хатарли адашувини яққол кўрсатади.
Бу хабар Али ибн Абу Толибرَضِيَ اللهُ عَنْهُга етганида, у қотилларни топширишни талаб қилади, токи уларга қасос қўлланилсин.
Аммо ховарижлар жавобан:
“Биз ҳаммамиз унинг қонига шерикмиз”, — деб айтадилар.
Шунда Али رَضِيَ اللهُ عَنْهُ бу масала оддий фикрий ихтилоф эмас, балки жамият хавфсизлигига таҳдид ва қон тўкилишга олиб келаётганини тушунади.
Шундан сўнг у қўшин билан чиқади ва 38 ҳижрий йилда Нахравон жанги содир бўлади. Бу жанг ховарижларнинг кўпчилик етакчилари йўқ қилиниши билан якунланади.
Бу воқеа кўпинча ғулув (ҳаддан ошиш)нинг хавфини эслатиш учун келтирилади. Нотўғри тушуниш ва матнларни бузиб талқин қилиш қандай қилиб фожиали оқибатларга, ҳатто бегуноҳ қон тўкилишга олиб келиши мумкинлигини кўрсатади.
•Табарий — «Тарих ар-русул ва-л-мулук»
• Ибн Касир — «Ал-бидоя ва-н-нихоя»
• Ибн Асир — «Ал-камил фи-т-тарих»
• Заҳабий — «Сияр аълом ан-нубало»
Нет комментариев