#СУЛАЙМОН ҚОНУНИЙ

#Сулаймон Қонуний, Усмонли давлати султонларининг энг муҳимларидан бири бўлиб, Шарқда «Қонуний», Ғарбда эса «Буюк Сулаймон» ёки «Муҳташам» деб аталган.
Унинг даври давлатнинг олтин асри ҳисобланади, чунки бу вақтда давлат ҳарбий, иқтисодий ва маданий жиҳатдан энг юқори чўққига етган ва ҳудудлари уч қитъагача кенгайган.
Сулаймон ибн Салим I 1494 йилда (ёки баъзи ривоятларга кўра 1495) Қора денгиз бўйидаги Трабзон шаҳрида туғилган. У отасининг ягона ўғли эди.
Салим I уни ёшлигидан тарбияси ва таълимига катта аҳамият берган. Шу сабабли у илм, адабиёт, фиқҳ ва тарихни севувчи бўлиб улғайган.
У сарой мактабларида таҳсил олган ва ёшлигиданоқ жиддийлиги, вазминлиги ва қарорларни шошилмай қабул қилиши билан машҳур бўлган. Эрта ёшидан турли ҳудудларда ҳокимлик қилиб, бошқарув тажрибасини оширган.
У 1520 йил 30 сентябрда, отасининг вафотидан сўнг тахтга ўтирди. У вақтда у тахминан 26 ёшда эди. У 46 йил давомида ҳукмронлик қилди, бу Усмонли султонлари орасидаги энг узоқ ҳукмронликлардан бири ҳисобланади. Ҳукмронлигининг бошида Шом, Миср ва Онадўлидаги айрим қўзғолонларга дуч келди, аммо уларни тез ва қатъият билан бостирди ва шу орқали ташқи фатҳлар ва ички ислоҳотларга эътибор қаратиш имконига эга бўлди.
Унинг даврида давлат жуда катта кенгайди ва энг юқори ҳудудий чегарасига етди.
Сулаймон шахсан ўзи 13 та йирик ҳарбий юришга бошчилик қилди ва йиллар давомида майдонларда бўлди:
Европада:
1521 йилда Белградни фатҳ қилди.
Кейин 1522–1523 йилларда Родос оролини узоқ қамалдан кейин Юҳанно рицарларидан тортиб олди.
1526 йилда Мохач жангида Венгрияга қарши ҳал қилувчи ғалаба қозонди, бу жангда Венгрия қироли ҳалок бўлди ва Будапешт эгалланди.
1529 йилда унинг қўшинлари Вена деворларигача етиб борди, аммо об-ҳаво ва таъминот муаммолари сабабли шаҳарни тўлиқ эгаллай олмади. Кейинчалик Венгриянинг катта қисми унинг назоратига ўтди.
Шарқда:
У Сафавийлар давлатига қарши бир неча юришлар қилди ва Ироқ, Шарқий Онадўли ҳамда Ван кўли атрофидаги ҳудудларни эгаллади. Бу Усмонлиларнинг Яқин Шарқдаги таъсирини мустаҳкамлади.
Жануб ва Шимолий Африкада:
Унинг ҳукмронлиги Қизил денгиз ва Форс кўрфазигача етди. Ливия, Тунис ва Жазоирнинг катта қисми назоратга олинди.
Унинг даврида Усмонли флоти жуда ривожланди ва машҳур денгиз қўмондони Хайриддин Барбаросса Ўрта ер денгизида катта ғалабаларга эришди.
Шунингдек, у Франция билан Шарль V га қарши стратегик иттифоқ тузди, бу эса савдо ва денгиз ҳамкорлигини кучайтирди.
Унинг энг катта ютуқларидан бири қонунчилик соҳасида бўлди.
У шайхулислом Абу Суъуд Афанди каби уламолар билан ҳамкорликда «қонун»лар тўпламини ишлаб чиқди.
Бу қонунлар солиқ, суд, таълим, бошқарув ва савдони тартибга солди. Уларда турли ҳудудларнинг ўзига хос хусусиятлари ҳам ҳисобга олинган эди. Бу тизим шариат билан амалий давлат эҳтиёжларини уйғунлаштирди ва асрлар давомида амал қилди. Шунинг учун у «Қонуний» деб ном олди.
Сулаймон 1566 йил 6 сентябрда (баъзи манбаларга кўра 5–7 сентябрь) Венгриядаги Сигетвар қалъасини қамал қилиш вақтида вафот этди.
У вақтда у тахминан 71–72 ёшда эди. У бўғим оғриғи ва бошқа касалликлардан азият чекканига қарамай, юришга шахсан раҳбарлик қилди ва:
«Аллоҳ йўлида ғозий ҳолда ўлишни афзал кўраман» деган.
Вазирлари унинг вафотини вақтинча яшириб туришди, то қўшинда тартиб сақланиб, ғалаба таъминлангунча.
Унинг ўрнига ўғли Салим II тахтга чиқди. Сулаймон Истанбулдаги Сулаймония масжидида дафн қилинган.
Унинг даври Усмонли давлати учун ҳақиқий «олтин аср» бўлиб, унинг ислоҳотлари, фатҳлари ва меъморий ҳамда маданий мероси асрлар давомида чуқур таъсир кўрсатган.