1.

ҚУРЪОНДАГИ «МАННА » (المن)
----------
Аллоҳ таоло Бақара сураси 57-оятида, Бану Исроил қавмига берган неъматларини санаб, шундай марҳамат қилади:
> «Ва Биз сизларни (Саҳрои Сийнода, қуёшнинг ёқиб турувчи нурларидан) булут билан сояладик ва устингизга **«Манна» ва «Салво»** (номли икки неъматни) туширдик. (Ва Биз уларга): “Биз сизларга ризқ қилиб берган покиза нарсалардан енглар!” (дедик). (Аммо улар ношукрлик қилдилар). Улар Бизга зулм қилмадилар, балки ўзларига зулм қилдилар» .
«Манна» сўзи Қуръонда уч марта (Бақара 57, Аъроф 160, Тоҳо 80) зикр этилган . Ушбу оятда у «Салво» ( чўл беданаси ёки шунга ўхшаш парранда) билан бирга тилга олинган.
2. «Манна» нима? (Тафсирлар таҳлили)
Тафсир олимлари «Манна»нинг асл моҳияти ҳақида турли фикрларни билдирганлар, аммо уларнинг кўпчилиги унинг **ширин, асалга ўхшаш модда** эканлигида бирлашади. Бу фикрларни қуйидагича умумлаштириш мумкин:
* **Умумий таъриф:** Араб тили луғатларида «манна» «ҳадя», «неъмат» ёки «синов» маъноларини англатса-да, Қуръон тафсирида у бирор **ўсимлик ёки тошдан оқиб чиқадиган, асалга ўхшаган ширин суюқлик** .
* **Танилган ном:** Кўпгина муфассирлар (ал-Қуртубий, ал-Байдовий) «Манна»ни **«Таранжибин»** (الطرنجبین) деб номланган модда эканини таъкидлаганлар . Таранжибин – бир тур дарахт (ширхурма) ёки бутaлар баргларида ҳосил бўладиган ширин, қандга ўхшаш модда.
* **Таъми ва тузилиши:** У қордан оқроқ ва асалдан ширинроқ бўлган, эрталаб ёғиладиган барг устки шудрингга ўхшаб турадиган модда сифатида тасвирланган .
* **Тафсирдаги бошқа фикрлар:** Баъзи уламолар унинг маъносини кенгроқ тушунтириб, «Манна» **ҳеч қандай меҳнатсиз, осмондан туширилган ҳар қандай таом** бўлиши мумкинлигини айтган . Шунингдек, «Манна»га яна **қуруқ емирик (трафель) ва занжабил** киради, деган ривоятлар ҳам мавжуд .
3. «Манна» қаерда учрайди ва ҳозир ҳам борми?
* **Тарихий жой:** «Манна» Аллоҳ томонидан **Бану Исроил қавмига Синай чўлида, уларнинг лашкаргоҳи атрофидаги дарахтларга туширилган**. У ерда ҳар кун эрта билан тушиб, уларга кунлик ризқ бўлган .
* **Ҳозирги ҳолат:** Замонавий муфассирлар, жумладан, Шайх **Муҳаммад Мутавалли аш-Шаъровий** «Манна» ҳозирги кунда ҳам **Ироқнинг баъзи ҳудудларида** мавжудлигини айтади. Ушбу ҳудудларда дарахтлар шохларига эрта тонгда катта оқ мато ёйилиб, силкитилганида, уларга таранжибин моддаси тўпланиши айтилади .
* **Ўхшаш маҳсулот:** Асли «Манна» Аллоҳнинг бандаларига берган махсус мўъжизавий неъмати бўлса-да, табиатда унга яқин моддалар мавжуд. Масалан, ярим чўл ҳудудларидаги **ширхурма (жийда) дарахти** ёки бошқа бутaлардан олинадиган **таранжибин** ёки ширин **еморик** (trafe) унинг замонавий эквивалентлари сифатида тилга олинади .
4. «Манна» нимадан тайёрланади ва қандай истеъмол қилинган?
Агар «Манна»нинг энг кенг тарқалган тавсифига – «Таранжибин»га асосан қарайдиган бўлсак, унинг тайёрланиш жараёни ва истеъмоли қуйидагича бўлган:
1. **Ҳосил қилиш:** «Манна» дарахтлар ёки бутaларнинг баргларида тунги шудринг ёки ёғин натижасида **табиий ҳолда пайдо бўлган**. Бану Исроил уларни эрталаб тўплаб олган .
2. **Тайёрлаш:**
* **Ҳолича:** Уни тўғридан-тўғри асал ёки ширинлик сифатида ейиш мумкин бўлган .
* **Ичимлик сифатида:** Кўпинча уни **сувга эритиб, ширин ичимлик** қилиб ичганлар .
* **Нон сифатида:** Бир ривоятга кўра, унчалик машҳур бўлмаса-да, «Манна»ни **майдалаб, унга ўхшатиб, нон** тайёрлаш ҳам мумкин бўлган .
3. **Сақлаш:** Қизиқарли жиҳати шундаки, Бану Исроилга кунлик ризқ сифатида берилган «Манна» **кетувчи (вақтинча) неъмат** бўлган. Уни фақат бир кунлик етарли миқдорда олиш мумкин бўлган. Ким кўпроқ тўпласа, ортиқчаси бузилиб кетган .
💎 Хулоса ва тавсия
«Манна» – Аллоҳнинг Бану Исроил қавмига берган, **асосан таранжибин деб номланувчи, асалга ўхшаган ширинлик** бўлган. У осмондан туширилган ва ҳеч қандай меҳнат талаб қилмаган мўъжизавий неъматдир.
Ҳозирги кунда «Манна»нинг айнан ўзини топиш қийин бўлса-да, унинг замонавий эквивалентлари (Ироқдаги таранжибин, қуруқ емирик, ширхурма шираси) ҳамон мавжуд. Агар сиз бу каби табиий ширинликларни синаб кўрмоқчи бўлсангиз, қуйидагиларни таклиф қиламан:
* **Таранжибин (Taranjabin):** Бу ном билан Форс ва Афғонистон бозорларида ширхурма ёки туятин дарахтидан олинган қандоб моддасини топинг.
* **Қуруқ емирик (Truffle):** Бу маҳсулот ҳам «Манна»нинг бир тури саналган. Уни ёз ва баҳор ойларида чўл ҳудудларида топиш мумкин.