#САЪД ИБН АБУ ВАҚҚОС رضي الله عنه Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан бири бўлиб, унинг ҳикояси мусулмонлар учун билиш ва ўрнак олишга арзийдиган улуғ саҳобадир.

У ўн кишидан бири бўлиб, жаннатга кириши хабар қилинган саҳобалар қаторида, Расулуллоҳﷺ билан барча урушларда жиҳод қилган қаҳрамон ва Қодисийя жангидаги улуғ ғолиб эди.
Саъд Маккада туғилган, унга насаб жуда улуғ эди. Отаси Абу Ваққос Молик ибн Уҳайб ибн Абду Маноф ибн Зуҳра Бану Зуҳра қабиласидан эди.
Саъд ибн Аби Ваққосرضي الله عنه Расулуллоҳ ﷺнинг она томонидан тоғаваччаси эди. Расулуллоҳﷺ Саъдни жуда яхши кўрар ва у билан фахрланар эдилар.
Жобир ибн Абдуллоҳ розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
«Биз Расулуллоҳ ﷺ билан ўтирган эдик, шу пайт Саъд ибн Аби Ваққос келди.
Расулуллоҳﷺ: “Бу менинг тоғам, ким менинг тоғам ҳақида хабар бермоқчи?” дедилар.»
(Ҳоким Мустадракда ривоят қилган)
Саъд ёшлигидаёқ катталарга хос камолот ва донишмандликка эга эди. Ёшлигидаёқ жоҳилият даврининг зулматидан норози бўлиб, одамларни ушбу зулматдан чиқара оладиган кишини қидирарди.
Саъд ёшлигини бошқа йигитлар каби ўйин-кулги билан ўтказмади. У кўп вақтини ёйни парвариш қилиш, ўқларни ўткирлаштириш ва ўқ отиш машқлари билан ўтказарди. Гўё у ўзини улуғ ишга тайёрлаётгандек эди.
Расулуллоҳ Муҳаммад ﷺ пайғамбар этиб юборилганларида, ҳидоят Саъд ибн Аби Ваққоснингرضي الله عنه қалбига кирди ва у Исломга кирди. Саъднинг Исломга кириши осон кечмади, онаси Саъднинг Исломга киришига қарши чиқди ва унга Исломдан чиқишни буюрди.
Ота-онасига яхшилик қиладиган йигит учун бу жуда оғир синов эди. Онаси Саъдга Исломдан чиқмагунча еб-ичмаслик билан таҳдид қилди ва агар ўлса, Саъдни онасини ўлдирган деб айблашини айтди. Онаси еб-ичмай заифлашганини кўрган Саъд:
«Эй онажон! Билингки, Аллоҳга қасамки, агар сизда юзта жон бўлса ва улар бирма-бир чиқиб кетса ҳам, мен динимни тарк этмайман. Хоҳласангиз енг, хоҳламасангиз еманг», деди. Шунда онаси овқатланди.»
(Муслим ривояти)
Саъднинг бу синовлари Аллоҳ таоло томонидан Анкабут сураси 8-оятида мангулаштирилди:
~«Биз инсонга ота-онасига яхшилик қилишни васият қилдик. Агар улар сенга Менга ширк келтиришга мажбур қилсалар, сенда бу ҳақда илм бўлмаса, уларга итоат қилма. Фақат Менга қайтасизлар, сўнгра Мен сизларга қилиб ўтган амалларингизни хабар қиламан.»
( Анкабут: 8)
Саъд ибн Аби Ваққосرضي الله عنه Расулуллоҳﷺ га бўлган муҳаббати жуда кучли эди, ҳатто жони ва молини Расулуллоҳни ҳимоя қилишга бағишлаб қўйишга тайёр эди.
Саъднинг Расулуллоҳгаﷺ бўлган муҳаббати шунчалик эдики, у доимо Расулуллоҳни ҳимоя қилишга тайёр турарди.
Оиша رضي الله عنهاдан ривоят қилинади:
"Бир кеча Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ухлай олмадилар ва:
«Қани эди менинг солиҳ саҳобаларимдан бири кечада мени қўриқласа», дедилар.
Оиша айтди: «Биз қурол садосини эшитдик». Расулуллоҳﷺ: «Ким бу?» дедилар.
Саъд ибн Аби Ваққосرضي الله عنه:
«Менман, эй Расулуллоҳ, сизни қўриқлаш учун келдим», деди.
Шунда Расулуллоҳ ﷺ ухлаб қолдилар, ҳатто хурракларини эшитдим.»
(Бухорий ривояти)
Саъд ёшлигида ўқ отишга кўп вақт сарфлагани беҳуда кетмади. У тарихдаги энг улуғ жангчилардан бири бўлиб, Аллоҳ йўлида биринчи бўлиб ўқ отган одам эди.
Шайх Маҳмуд ал-Мисрий «Асҳобу Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам» китобида ривоят қилади:
«Саъд رضي الله عنه Аллоҳ йўлида биринчи бўлиб ўқ отган киши эди.
Зуҳрийдан ривоят қилинади: Расулуллоҳﷺ Саъд ибн Аби Ваққосرضي الله عنه иштирок этган қўшинни Ҳижоздаги Жуҳфа ёнидаги Рабиъ номли жойга юбордилар. Мушриклар мусулмонларни ортга қайтардилар. Шунда Саъд ўқлари билан уларни ҳимоя қилди.»
(Сийрати Ибн Ҳишом, 1: 594-595)
Саъднинг фазилатларидан бири шуки, Аллоҳ унга дуоси қабул бўладиган инсон бўлишни инъом этди. Бу Расулуллоҳﷺнинг дуоси баракоти билан бўлди.
Расулуллоҳﷺ Саъдга:
«Эй Аллоҳим, агар Саъд Сенга дуо қилса, уни қабул қил», деб дуо қилган эдилар.
(Термизий ривояти)
Узоқ йиллик курашлардан сўнг Саъд ибн Аби Ваққосرضي الله عنه Форсни фатҳ қилди ва Усмонرضي الله عنه халифалиги даврида муҳим лавозимларда ишлади.
Усмон ибн Аффон رضي الله عنه шаҳид бўлгандан кейин фитна чиққанда, Саъд ундан узоқлашди.
«Умар ибн Саъддан, отасидан (Саъддан) ривоят қилинади: ўғли Амир келиб:
“Эй отажон, сенга фитнада раҳбарлик қилишни буюраманми?” деди.
Саъд: “Йўқ, Аллоҳга қасамки, менга қилич берилса, агар мусулмонни урсам — ўтмайди, кофирни урсам — ўлдиради.
Мен Расулуллоҳﷺ нинг:
“Албатта Аллоҳ ўзига кифоя қилган, номи билан танилмаган ва тақводор бандаларини яхши кўради”, деганларини эшитганман», деди.»
(Муслим ривояти)
Узоқ курашлардан сўнг Саъд ибн Аби Ваққосرضي الله عنه ўзининг сўнгги ётоғида ётиб, севимлиси Расулуллоҳ ﷺ ортидан жаннатга йўл олди. У жаннатга кириши хабар қилинган ўн саҳобадан бири эди.
Мусъаб ибн Саъддан ривоят қилинади:
«Отамнинг боши менинг тиззамда эди, у аҳволи оғирлашган эди, мен йиғладим.
У бошини кўтариб: “Эй ўғлим, нега йиғлаяпсан?” деди. Мен: “Сенинг ҳолинг ва кўрганларим учун”, дедим.
У: “Йиғлама, албатта Аллоҳ мени ҳеч қачон азобламайди. Мен жаннат аҳлиман”, деди.»
(Ибн Саъд, Табақот)