#Ушбу оятлар Аллоҳнинг пайғамбари Сулаймон алайҳиссаломнинг отлар билан бўлган воқеасини ҳикоя қилади

﴿ فَقَالَ إِنِّي أَحْبَبْتُ حُبَّ الْخَيْرِ عَن ذِكْرِ رَبِّي حَتَّىٰ تَوَارَتْ بِالْحِجَابِ * رُدُّوهَا عَلَيَّ ۖ فَطَفِقَ مَسْحًا بِالسُّوقِ وَالْأَعْنَاقِ ﴾
~"У: Албатта мен Роббимнинг зикридан кўра дунё ишқига берилиб, ҳатто (қуёш) парда ила беркинибдику.
Уларни менга қайтаринг"-деди. Сўнгра уларнинг оёқ ва бўйинларини "силай"(кеса) бошлади".
/Сод: 32-33/
Бу қисса Аллоҳга муҳаббат, қалбдаги иймоннинг мустаҳкамлиги ва Аллоҳ зикридан ғофил қоладиган неъматлар билан муносабат қандай бўлиши кераклиги ҳақида чуқур сабоқларни ўз ичига олади.
Аввалги оятларда тасвирланган манзарани тасаввур қилайлик:
«إِذْ عُرِضَ عَلَيْهِ بِالْعَشِيِّ الصَّافِنَاتُ الْجِيَادُ»
~" Сулаймон алайҳиссалом кунботар вақтида, яъни кундузнинг охирида, қуёш ботаётган пайтда унга софинад қилган жийд отлар кўрсатилди".
/Сод-31/
Софинад – уч оёғида туриб, тўртинчи оёғининг учи билан ерга тегиб турган отлардир, бу араб отларининг асл белгиларидан бири. Жийд эса – тез югурадиган, чопқир отлардир.
Сулаймон алайҳиссалом отларни жуда яхши кўрар эди, лекин бу муҳаббат фақат зийнат ёки фахр учун эмас, балки Аллоҳ йўлида жиҳод қилиш ва Унинг калимасини юксалтириш учун эди. Чунки отларнинг пешонасида қиёматгача хайр боғланган. Унинг қўлида сон-санасиз отлар бор эди, айтишларича, йигирма мингта от бўлган.
Шу кунда Сулаймон алайҳиссалом отларни кўздан кечириш, уларни таснифлаш ва тартибга солиш билан машғул эди. Отларнинг кўплиги, гўзаллиги ва уларнинг олдида намойиш этилаётгани унга жуда ёқди. Намойиш шунчалик давом этдики, қуёш ботиб кетди ва у Аллоҳ зикридан ғофил қолди – бу қасддан эмас, балки инсонлар каби унутиб қолганидан бўлди.
Мана шу ерда Сулаймон алайҳиссаломнинг улуғ ҳолати кўринади, бу унинг иймонининг самимийлиги ва яқинининг қувватини кўрсатади. Отлар билан машғул бўлиб, Аллоҳнинг зикри ва ҳамдини ўтказиб юборганини англагач, у машҳур сўзини айтди: «إِنِّي أَحْبَبْتُ حُبَّ الْخَيْرِ عَن ذِكْرِ رَبِّي حَتَّىٰ تَوَارَتْ بِالْحِجَابِ».
~"У"Албатта мен Роббимнинг зикридан кўра дунё ишқига берилиб, ҳатто (қуёш) парда ила беркинибдику".
/Сод-32/
«الْخَيْرِ» бу ерда отлар ва мол-дунёни англатади, араблар отларни «хайр» деб аташган.
«حَتَّىٰ تَوَارَتْ بِالْحِجَابِ» – қуёш ботиб, уфқ ортида яширингунча дегани.
Бу ўзига қарши гувоҳлик бериши, ўзининг камчилигини тан олишидир. Дунё ва унинг шаҳватлари инсонни Аллоҳдан бир лаҳза бўлса ҳам ғофил қилиши мумкинлигини иқрор қилишидир.
Кейин Сулаймон нима қилди?
У: «رُدُّوهَا عَلَيَّ» – «Уларни менга қайтаринглар» деди. Яъни мени зикрдан ғофил қилган отларни қайтариб келтиринглар.
Бу ерда «فَطَفِقَ مَسْحًا بِالسُّوقِ وَالْأَعْنَاقِ»
~"Уларни менга қайтаринг"-деди. Сўнгра уларнинг оёқ ва бўйинларини "силай"(кеса) бошлади".
/Сод-33/
ояти ҳақида муфассирлар икки асосий фикрга бўлинган.
-- Биринчи қавл:
Сулаймон алайҳиссалом ўзини Аллоҳ зикридан ғофил қилгани учун ўша отларни жазолаш учун сўйишни буюрди.
✔️Ҳасан Басрий айтади: Сулаймон: «Аллоҳга қасамки, сенлар мени Роббимга одат қилишдан бошқа ҳеч нарсага машғул қилмайсизлар» деди ва уларни ўлдиришни буюрди.
✔️Қатода: «Уларнинг бўйинлари ва оёқларини қилич билан урди» деди.
✔️Суддий: «Оёқлари ва бўйинларини урди» деди.
Булар «масҳ» сўзини кесиш ва уриш маъносида деб билишган.
Далил сифатида Аллоҳ унга ўрнига яхшироқ неъмат – шамолни берди, у унинг амри билан осон юрар, эрталаб бир ойлик йўлни, кечқурун бир ойлик йўлни босар эди.
-- Иккинчи қавл:
Сулаймон алайҳиссалом отларнинг оёқлари ва бўйинларига қўли билан силаб, уларни иззатлаб, ҳурмат қилди ва сўймади.
Бу Ибн Аббос розияллоҳу анҳумонинг қавли:
«У отларнинг яллари ва оёқларини силар эди, уларни яхши кўргани учун».
Бу қавлни Имом Табарий танлади ва бундай деди: Пайғамбар ҳайвонни бегуноҳ жазоламайди, отларда Сулаймоннинг машғул бўлиши учун гуноҳ йўқ.
Кўплаб муҳаққиқларнинг наздида биринчи қавл рожиҳдир, чунки оятлар сиёқи Сулаймон Аллоҳ учун ғазаблангани ва ўзининг камчилигини инкор қилганини кўрсатади. У ўзининг камчилигига сабаб бўлган нарсани йўқ қилиб, ўзини жазолади. Бу уларнинг шариатида жоиз эди.
Набий соллаллоҳу алайҳи васалламдан ривоят қилинган: «Сен Аллоҳ таоло учун бирор нарсани тарк этсанг, Аллоҳ сенга ундан яхшироғини беради». Сулаймон отларни Аллоҳ учун тарк этганида, Аллоҳ унга шамолни берди – у тезроқ ва кучлироқ эди.
Бу қиссадаги улуғ сабоқ: Ҳақиқий мўмин Аллоҳдан ғофил қиладиган нарсага рози бўлмайди, ҳатто у мубоҳ бўлса ҳам, ҳатто улуғ неъмат бўлса ҳам. Агар дунёдан бирор нарса уни Аллоҳга итоат қилишдан чалғитганини кўрса, уни тарк этади ва ундан узоқлашади, ҳатто қалбига азиз бўлса ҳам. Чунки Аллоҳ таоло Ўзи учун бирор нарсани тарк этганни зое қилмайди.
Сулаймоннинг қандай гўзал сўзи: «إِنِّي أَحْبَبْتُ حُبَّ الْخَيْرِ عَن ذِكْرِ رَبِّي» – бу ўзига қарши гувоҳлик, камчиликни тан олишдир. Бу пайғамбарлар ва солиҳларнинг ҳоли: ўзларида амал кўрмайдилар, балки Аллоҳ олдидаги камчиликларини кўрадилар, надомат чекадилар ва тавба қиладилар.
Аллоҳим, бизни хайрни яхши кўриб, у билан амал қиладиганлардан қилгин. Дунё ва унинг шаҳватлари бизни Сенинг зикринг ва итоатингдан ғофил қилмасин. Бизга тавба қил, албатта Сен Таввоб ва Раҳимсан.