#ЯСРИБ шахри қадимий кунларида, у Мадинаи Мунаввара номини олгунга қадар, САЪД ИБН МУЪОЗ исмли зот яшар эди.

У Бану Абдулашҳал қабиласининг саййиди, қавмининг итоат қилинадиган раҳбари бўлган.
Узун бўйли, йирик қоматли, оқ танли, юзи ва соқоли жуда чиройли эди. Қавми орасидаги энг гўзал ва энг фазилатли, энг юксак мақом соҳиби инсонлардан саналарди.
Жоҳилият даврида у Қурайшнинг улуғ зотлари билан – масалан, Умайя ибн Халф билан – дўстона алоқалар ўрнатган, шунингдек, Бану Қурайза яҳудийлари билан ҳам яқин муносабатларга эга эди. Аммо тақдир унга анча улуғроқ ва муқаддасроқ вазифа тайёрлаб қўйган эди.
Бир куни Маккадан Мусъаб ибн Умайр исмли йигит Ясрибга етиб келди – у Расулуллоҳ ﷺ нинг элчиси, одамларни яширинча Исломга даъват қилувчи эди. Мусъаб Асъад ибн Зуроранинг ҳовлисига тушиб, Қуръони Карим оятларини тиловат қилиб, қабул қилганларга динни ўргата бошлади.
Саъд бу хабарни эшитиб қолди. Унга қавмдоши – яна бир улуғ саййид Усайд ибн Ҳузайр келиб: «Бу одам ортида шундай бир зот борки, агар унга эргашса, қавмидан ҳеч ким ортда қолмайди», – деди, яъни Саъднинг ўзини назарда тутди.
Саъд аввал ғазаб билан Мусъабнинг олдига борди. Лекин Қуръоннинг пок сўзларини эшитиши билан қалби таскин топди, ҳақиқатга иймон келтирди. У қавми орасига қайтиб, уларнинг ўртасида қатъият ва ишонч билан туриб шундай деди:
«Эй Бану Абдулашҳал! Мен сизлар орангизда қандай инсонман, биласизларми?»
Улар: «Сиз бизнинг саййидимиз ва энг афзалимизсиз», – дедилар.
У: «Унда эркак ва аёлларингизнинг гап-сўзи менга ҳаром бўлсин, то Аллоҳга ва Унинг Расулига иймон келтирмагунларингизча», – деди.
Ўша куннинг ўзида Бану Абдулашҳал ҳовлисидаги ҳар бир эркак ва аёл Исломни қабул қилди! Саъднинг Исломга кириши бутун қабиласининг Исломга киришига сабаб бўлди. Бу воқеа ҳижратдан тахминан бир йил олдин рўй берди. Ўша пайтда Саъднинг ёши тахминан ўттиз бирда эди.
Кейинчалик у Бадр ғазотида иштирок этди, Уҳуд куни одамлар қочганда ҳам Набий ﷺ билан бирга собит қолди. Бадрда Набий ﷺ саҳобалар билан маслаҳатлашиб, катта қўшинга қарши чиқиш ҳақида гапирганда, Абу Бакр ва Умар розияллоҳу анҳум ҳикматли сўзлар айтдилар. Кейин Саъд олдинга чиқиб деди:
«Эй Аллоҳнинг Расули! Бизни назарда тутяпсизми? Ҳақ билан сизни иззатлаган Зотга қасамки, агар сиз Ғамод тоғигача борсангиз ҳам, биз сиз билан бирга борамиз... Сиз ва Роббингиз бориб жанг қилинглар, биз эса сизларга эргашувчи бандалармиз.»
Бу сўзлар чуқур иймон ва комил таслимликни ифода этарди.
Хандақ ғазотида Саъд Қурайшдан Ҳиббон ибн ал-Арқата исмли одам отган ўқ билан оғир ярадор бўлди – ўқ унинг қўлтиғи остидаги катта томирга тегди. Набий ﷺ жароҳатни икки марта куйдириб даволашга уринди, лекин азоб давом этди. Саъд қўлларини осмонга кўтариб дуо қилди:
«Аллоҳим! Агар Қурайш билан жангдан яна бирор иш қолган бўлса, мени ўша жангда сақла, чунки Расулингни озор берган қавмдан кўра менга азизроқ жанг қиладиган қавм йўқ. Агар жанг тугаган бўлса, мени Ўз йўлингда шаҳид қил, мени Бану Қурайзадан кўзим қувонмагунча ўлдирма.»
Бану Қурайза аҳдни бузгач, улар Саъднинг ҳукмига рози бўлдилар. Уни жароҳатидан қаттиқ азоб чекаётган ҳолида эшакка миндириб келтирдилар.
Набий ﷺ Ансорларга: «Саййидингизга ўрин беринг», – деди.
Улар: «Улар ҳақида ҳукмингиз қандай?» – деб сўрадилар.
Саъд қатъият билан:
«Мен ҳукм қиламан: уларнинг жангчилари қатл этилсин, аёллари ва болалари асир олинсин, мол-мулклари бўлинсин», – деди.
Набий ﷺ: «Сен етти осмон устидаги Аллоҳнинг ҳукми билан ҳукм чиқардинг», – дедилар.
Ҳукм ижро этилгандан сўнг Саъднинг жароҳати ёрилиб, қон оқа бошлади.
Набий ﷺ унинг бошини бағрига олдилар ва кўз ёшлари соқолларини намлагунча йиғладилар. Саъд кўзини очди ва:
«Ассалому алайка эй Аллоҳнинг Расули! Мен сенинг Аллоҳнинг Расули эканингга гувоҳлик бераман», – деди-да, руҳи покланди.
Ўша пайтда унинг ёши фақат ўттиз еттида эди. Исломда олти ёки етти йил яшади, лекин бу қисқа умр абадий хотира қолдирди.
У Бақиъъ қабристонига дафн этилди, Набий ﷺ унга жаноза намозини ўқидилар ва дедилар:
«Саъд ибн Муъознинг вафотида Арш силкинди.»
Унга осмон дарвозалари очилди, етмиш минг фаришта унинг жанозасида иштирок этди – улар илгари ерга қадам босмаган эдилар. Ҳатто мунофиқлар ҳам тобутининг енгиллигидан ҳайрон қолдилар.
Набий ﷺ: «Унга сизлардан бошқа кўтарувчилар бор», – дедилар.
Қабр сиқиши ҳақида эса Набий ﷺ:
«Агар бирор одам қабр босимидан нажот топса, Саъд ибн Муъоз нажот топар эди», – дедилар. Лекин унга қаттиқ босим бўлди ва Аллоҳ унинг учун уни енгил қилди.
Жаннатдаги рўмоллари ҳақида эса ﷺ ҳарир кийим кийгизилган куни: «Менинг жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, Саъд ибн Муъознинг жаннатдаги рўмоллари бундан ҳам гўзалдир», – дедилар.
Аллоҳ Саъд ибн Муъозни раҳматига олсин – Ансорнинг саййиди, Аллоҳ ва Расулига моли, жони ва қалби билан нусрат берган улуғ саҳобий.
Унинг Парвардигори ҳузуридаги мукофоти беҳад улуғ бўлди. Аллоҳ ундан рози бўлсин ва унга Ўз розилигини ато этсин.