🌴 ТУРЛИК ХИЛ ТАШВИШЛАР, МУСИБАТЛАР, ВА ОҒИР СИНОВЛАРГА МАЛҲАМ БЎЛУВЧИ, ЕЧИМ БЕРУВЧИ АЖОИБ, ЖУДА АЖОИБ ЭСЛАТМА НАСИҲАТ.

|
Қалбларга шифо ва малхам келишига сабаб бўлган муътабар Имомлардан Шайхул-Ислом Имом Ибнул-Қоййим ал-Жавзийя (роҳимаҳуллоҳ)нинг қайғу ва бахтсизликка учраганлар, қалбида қайғу, ғам ва ташвиш бўлганларнинг барчаси учун айтган ажойиб сўзлари. Бу ерда у бахтсизлик ва офатлардан, ташвиш ва хавотирлардан, қайғу ва ғамдан турли хил шифо турларини санаб ўтадилар ва уларни ажоиб ечимларини тақдим этадилар.
|
📖 Шайхул-Ислом Имом Ибнул-Қоййим (роҳимаҳуллоҳ) мазмунан шундай дейдилар: "Набий (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): "Кимки бахтсизликка учраса ва: "Албатта, биз Аллоҳникимиз ва биз Унга қайтгувчимиз. Ё Аллоҳим, мени бу мусибатим билан мукфотла ва менга бундан хайрлирлоқ нарсани бергин" — деса, Аллоҳ бу бахтсизлик учун уни албатта мукофотлайди ва уни яхшироқ нарса билан алмаштиради." Аҳмад, 4/27. Ва бу ҳадиснинг асоси Муслим, 918 да.
|
Бу сўзлар бахтсизликка учраган киши учун энг яхши даводир. Ахир, бу сўзлар иккита муҳим тамойилни ўз ичига олади, яъни инсон қийин пайтларда таскин топадиган нарсани билиш.
|
Биринчидан, бандани ўзи, оиласи ва мол-мулки ҳақиқатан ҳам Аллоҳ Таолонинг мулкидир. Аллоҳ Таоло буларнинг барчасини қулга вақтинчалик фойдаланиш учун берган. Агар Аллоҳ бандадан бирор нарсани олса, бу худди бошқасига фойдаланиш учун бирор нарса бериб, кейин уни қайтариб олган одамга ўхшайди. Бундан ташқари, буларнинг барчаси икки томондан йўқлик билан ўралган: олдин йўқлик ва кейин йўқлик. Инсоннинг мол-мулки унга қисқа муддат фойдаланиш учун берилади. Инсон бу мол-мулкни ҳақиқий эгаси бўлиш учун уни йўқликдан яратмаган. Инсон бу мол-мулк пайдо бўлгандан кейин уни турли офатлардан ҳимоя қила олмайди. Инсон унинг мавжудлигини узайтиришга қодир эмас!(Инсонни) Унинг (моли мулки) устидан ҳақиқий назорати йўқ.
|
Иккинчидан, бандани (бундай мусибатлар вақтида) ўзининг Ҳаққоний Роббисига Ҳожасига Аллоҳга қайтиши кутилади. Банда бу дунёни албатта тарк этади. Инсон, албатта, Роббисига уни илк бор яратган шаклда қайтади. У оиласиз, мол-мулкисиз, қариндошларисиз келади. Инсонга фақат яхши ва ёмон ишлари ҳамроҳ бўлади. Агар бу инсоннинг охири бўлса, унда у қандай қилиб бор нарсасидан хурсанд бўлиши ёки йўқотган нарсасидан умидсизликка тушиши мумкин?! Инсоннинг бошланиши ва охири ҳақида ўйлаш бу касалликни даволашнинг энг катта усулларидан биридир! (Яъний инсон бошига тушган хар қандай мусибат маҳалда ушбу холати ҳақида бир тафаккур қилсин. У бу дунёга хеч нарсасиз келди, ва бу дунёдан яҳши ва ёмон амалидан бошқа ҳеч нарсасиз кетади. Бас шундай экан нега у инсон бу хаётдаги қўлга киритган нарсасига хурсанд бўлади, ёки бирор нарсасини йўқотса қайғуга тушади?!)
|
Шунингдек, (қалблар мусибат маҳалда малҳам Аллоҳни зикридан чалғимаслик учун у инсон фойжаланиши зарур бўлган) шифо воситаларидан бири унинг бошига тушган нарса уни четлаб ўтиб кетмаслигига, ва унга етмайдиган нарса (мусибат) унга келмаслигини (аниқ иймон билан) билиш ва ишонишидир. Аллоҳ таоло айтган: “Ер юзига ва ўзингизга келадиган ҳар бир мусибат, биз уни яратмасдан олдин китобда ёзилган. Албатта, бу Аллоҳ учун осондир. Биз уни сизлар ўтказиб юборган нарсангиз учун қайғурмаслигингиз ва У сизга берган нарсадан хурсанд бўлмаслигингиз учун нозил қилдик. Аллоҳ ҳеч бир такаббур мақтанчоқни ёқтирмайди”.
(Ҳадид сураси, 22-23-оятлар)
|
Шунингдек шифо топишнинг усулларидан бири йўқотган нарсага қараш ва Аллоҳнинг улар учун шунга ўхшаш ёки ундан ҳам яхшироқ нарса тайёрлаб қўйганини англашдир. Агар сабр-тоқатли ва қаноатли бўлсанг, У (Аллоҳ) сиз учун йўқотган нарсангиздан кўп марта каттароқ нарсани тайёрлаб қўйган. Агар Аллоҳ хоҳласа, балони янада каттароқ қилиши мумкинлигини тушуниш керак.
Мусибат маҳалда дард ёки қайғудан ечим ва) Шифо топишнинг яна бир усули шундаки, инсон ўз бахтсизлигининг (қалбдаги норозилик) оловини ундан бошқа мусибатларга учраган одамларга қараш орқали ўчиради, — «Ҳар бир водийнинг ўз Бану Саъд қабиласи бор!» (— Бу Машҳур араб мақолида ҳар бир миллат муқаррар равишда бахтсизликка дуч келиши ҳақида айтилган. Ал-Адбат ибн Қориъ ас-Саъдий исмли бир киши бор эди. У ўз қабиласининг бошлиғи эди. Бир куни у ўз халқи уни менсимаслигини ва унга нафрат билан муносабатда бўлишини кўриб, уларни тарк этиб, бошқа жойга кўчиб ўтди. У ерда у бошқа қабилалар ҳам ўз раҳбарларига унинг қабиласи унга қилган муомаласи каби муносабатда бўлишларини кўрди. Кейин у бошқа одамларга кўчиб ўтди ва худди шундай нарсани кўрди. Шундан сўнг у: "Қаерга борсам, Бану Саъдни учратаман", деди ва ўз қабиласига қайтиб келди. Ва "Ҳар бир водийнинг ўз Бану Саъди бор!" деган мақолнинг пайдо бўлишига айнан у сабаб бўлганлиги айтилади).
|
(Эй бошига мусибат тушган ва бундан аза тутиб қайғуга тушган банда) Ўнг томонинга қара?! Мусибатдан бошқа нимани кўрасан? Чап томонинга қара, надоматдан бошқа нимани кўрасан? Агар бутун дунёни текширсанг ҳам албатта ҳамма жойда қандайдир синовлар борлигини кўрасан! Ёки инсон севган нарсасини йўқотади, ёки унга ёқимсиз нарса келади. Бу дунёнинг синовлари тушларга ўхшайди, ўтиб кетадиган сояга ўхшайди. Агар бу дунё сенга озгина кулги берса, у сени кўп йиғлатади! Агар бугун хурсанд бўлсанг, эртага албатта хафа бўласиз! Агар сенга фойдаланиш учун бирор нарса берилса, тез орада ундан узоқ вақт маҳрум бўласан. Агар уй яхшиликка тўла бўлса, ундан кейин у албатта кўз ёшларга тўлади. Агар бугун қувонч куни бўлса, унда албатта қайғу куни яқин атрофда яширинган (ва сенга қайғу куни етиб келади)! Ибн Масъуд шундай деган: “Ҳар бир қувончдан кейин қайғу келади! Қайсики уй қувончга тўлган бўлса албатта у уй қайғуга тўлади!” Ибн Аби ад-Дунё ал-Иътибор, 3 да.
|
Ибн Сирин шундай деган: “Ҳар бир кулгидан кейин йиғи келади!” Ибн Аби ад-Дунё ал-Иътибор, 5 да.
|
Ҳинд бинт Нуъмон шундай деган: “Эсимда, бизнинг оиламиз энг улуғ инсонлар қаторида эди ва буюк кучга эга эди, лекин қуёш ботмасдан олдин биз энг аҳамиятсиз инсонларга айландик. Агар Аллоҳ бир уйни яхшилик билан тўлдирса, уни кўз ёш билан тўлдиради!” Ибн Аби ад-Дунё ал-Иътибор, 8 да.
|
Кейин бир киши ундан аҳволи ҳақида сўради, у шундай жавоб берди: “Биз эрталаб уйғондик ва араблар орасида бизнинг аҳволимизни истамаган ҳеч ким йўқ эди. Кейин кечқурун араблар орасида бизга ачинмаган ҳеч ким қолмади”. Ибн Аби ад-Дунё ал-Иътибор, 10.
|
Унинг Хурқа бинт Нуъмон исмли синглиси ҳам бор эди ва у ҳали ҳам улуғвор ҳолатда бўлганида, у йиғлай бошлади ва улар унга: “Кўз ёшларингизнинг сабаби нима? Балки кимдир сизни хафа қилгандир?” деб сўрашди. У жавоб берди: “Йўқ, лекин мен оиламда фаровонликни кўрдим ва биламанки, уйнинг қувончга тўлиб, кейин қайғуга тўлмаган бўлса”.
Ибн Аби ад-Дунё ал-Иътибор,9 да.
Исхоқ ибн Толҳа шундай деди: “Мен бир марта унинг олдига бориб: “Қиролларнинг кўз ёшлари ҳақида нима деб ўйлайсан?” деб сўрадим. У (Хурқо) жавоб берди: “Бугунги ҳолатимиз кечаги ҳолатимиздан яхшироқ. Дарҳақиқат, китобларда яхшиликда яшайдиган ва кейин кўз ёш тўкмаган оила йўқлигини кўрамиз! Агар баъзи одамларнинг ўзлари ёқтирган куни бўлса, демак, унинг ортида улар ёқтирмайдиган кун бор”. Кейин у шундай деди:
|
فبينا نَسوس الناس والأمر أمرنا
إذا نَحنُ فيهم سوقةٌ نتنصّف
فأفّ لِدنيا لا يدومُ نَعيمها
تُقلّبُ تاراتٍ بنا وتصرّف
|
"Энди биз одамларни бошқарамиз ва ҳокимият "Бизга тегишли,
Ва энди биз улар орасида бўйсунувчи бўлдик ва ўзимиз ҳам хизмат қиламиз!" Вой, бу дунё! Унинг завқи қисқа,
Ва у (холатимиз) айланиб кетади ва жуда ўзгарувчан."
|
Шунингдек (мусибат маҳалда унга ечим ва) шифо воситалари орасида (мусибатдан) нолиш ва норозилик (бу бошга келган синов) бахтсизликни йўқ қилмайди, балки уни кучайтиради, деган билим ҳам бор. (Яъний банда бошига келган хар қандай мусибат сабаб бу хақида одамларга нолиса, уларга шикоят қилиб қадардан норози бўлса, одамлар ундан мусибатини йўқота олмайди, унга малҳам бўла олмайди. Балки бу иши Аллоҳни ғазаблантиради ва балосини кучайтириши мумкун. Тарихдан шу нарса малумки, инсон бошига келган мусибатни дой—войдод, куфрони неъмат, нолиш каби амаллар билан бартараф қила олмаган).
|
Шунингдек, шифо воситалари орасида агар сабр ва итоат учун мукофотни қўлдан бой берса (ва бу мукофот Аллоҳнинг фаришталар олдида бандани зикр қилиши, Аллоҳнинг раҳмати ва бандани тўғри йўлга йўналтириши бўлса ва уни йўқотса ), бу ҳозирги бошига тушган нарсадан анча ёмонроқ бўлишини билиш ҳам бор. (Яъний бошқача қилиб айтганда инсон бошига тушган хар қандай мусибат маҳалда Аллоҳга ҳамд айтиш, рози бўлиш билан қабул қилса ва бу хақида ҳеч кимга иложи борича шикоят қилмай Аллоҳ билан битирса, Аллоҳ уни ташвишини кетказади ва уни фаришталари хузурида зикр қилиб мақтайди, акс холда иш тутса, банда Аллоҳни роҳматидан беънасиб қолади ва иши оғирлашади. Аммо унга енгиллик келади, бироқ у куфрони неъмат қилгани учун Аллоҳнинг жазосига қолади)
|
Шунингдек, шифо воситалари орасида (қазо қадардан) нолиш ва ғазабнок бўлиш душманларни хурсанд қилиши, дўстларни хафа қилиши, Роббни ғазаблантириши, шайтонни хурсанд қилиши, мукофотдан маҳрум қилиши ва руҳни заифлаштириши ҳақидаги билим ҳам бор. Агар инсон сабр қилса ва Аллоҳнинг мукофотига умид қилса, шайтон заифлашади ва хор бўлади ва Аллоҳ рози бўлади, дўстлар хурсанд бўлади, душманлар хафа бўлади ва биродарлар енгиллик топадилар. Бу сабр-тоқат ва буюк мукаммалликдир!
|
Шунингдек, шифо воситалари орасида уларнинг сабр-тоқати ва мукофотга умид қилиши учун кутаётган завқ бирор нарсани йўқотишдан олган қувончларидан анча устун эканлигини билиш ҳам бор. Бу етарли Жаннатда Аллоҳга шукр қилгани ва "Албатта, биз Аллоҳникимиз ва Унга қайтамиз" дегани учун инсон учун Ҳамд Уйи (байт ул-ҳамд) қурилгани. Хўш, ўйлаб кўринг, иккита бахтсизликдан қайси бири ёмонроқ?! Бу ҳаётнинг бахтсизлигими ёки абадий жаннатдаги бу уйни йўқотиш бахтсизлигими? Пайғамбар (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) айтганлар: "Қиёмат кунида одамлар бахтсизликка учраганларга берилган мукофотни кўриб, бу дунё ҳаётида терилари қайчи билан кесилганини орзу қиладилар" (Термизий, 2402).
|
Салафлардан баъзилари: "Агар бу дунёнинг бахтсизликлари бўлмаганида, биз Қиёмат кунида муфлис (яъний хеч нарсаси йўқ гадой) бўлиб келар эдик", дейишган.
|
Шунингдек, шифо воситаларидан бири (Алоҳни зикрига қайтиш, турлик ҳил нафл ибодатларини кўпайтириб) қалбни тинчлантириш, Аллоҳ Таоло олган нарсасини яхшироқ нарса билан алмаштиришига умид қилишдир. Ахир, Аллоҳ таолодан бошқа ҳамма нарсанинг ўрнини босувчи бор. Уни алмаштириб бўлмайди! Айтилганидек:
|
من كل شيء إذا ضيعته ʿвضٌ
|
"Сиз йўқотган ҳар бир нарсанинг ўрнини босувчиси бор,
Агар Аллоҳни йўқотсанг, ўрнини тополмассан”.
Инсон қайғуси учун оладиган нарсаси унга қандай муносабатда бўлишига боғлиқлигини ҳам билиши керак. Агар бирор киши (бошига келган мусибат ва синовдан Аллоҳдан) рози бўлса, унга ҳам (Аллоҳдан) розилик бўлади. Агар у ғазабланса, уни ғазаб кутмоқда. (Мусибатдан) оладиган насибанг шуки, сенинг (бу мусибатга) қандай муносабатда бўлганингга боғлиқ! Шунинг учун ўз насибангни танла! Агар бирор киши муаммога дуч келиб, кейин ғазаб ва куфрни намоён этса, у ҳолда улар ҳалок бўлганлар қаторида ёзилади.
Агар қайғу уларни нолийишга ва динда бепарво бўлишга сабаб бўлса, у ҳолда улар мағзунликга учраганлар қаторида ёзилади. Агар қайғу уларни шикоят қилишга ва сабрсизликка сабаб бўлса, улар умидсизликка тушганлар қаторида ёзилади. Агар бирор киши Аллоҳдан норози бўлса ва Унинг Донолигига шубҳа қилса, у ҳолда улар даҳрийлик эшигини тақиллатган ёки унга кирган бўлади. Агар қайғу одамни сабрли ва қатъиятли бўлишга сабаб бўлса, у ҳолда улар сабрлилар қаторида ёзилади. Агар бирор киши азоб чекканида мамнун бўлса, у ҳолда улар рози бўлганлар қаторида ёзилади. Агар бирор кишининг қайғуси миннатдорчиликни уйғотган бўлса, у шукр қилувчилар қаторида бўлади. Бундай одам мақтов байроғи остида мақтов айтадиганлар қаторида бўлади. Агар инсоннинг қайғуси севги ва Аллоҳга учрашиш истагини уйғотган бўлса, у меҳрибон ва самимийлар қаторига киради.
|
Маҳмуд ибн Лабиддан ривоят қилинишича, Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) шундай деганлар: "Аллоҳ бир қавмни севса, уларга синовларни юборади. Ким сабр қилса, сабр уники бўлади, ким сабр қилмаса, сабр уники бўлмайди". Аҳмад 5/428, Байҳақий "Шуъаб ал-Иман" 9784 да. Ҳофиз Мунзирий ва Ҳофиз Ибн Ҳажар ушбу хабарнинг барча ровийларини ишончли деб ҳисоблашган. Шайх Ибн Ҳажар Ҳайтамий ҳадисни саҳиҳ деб атаган. Қаранг: "Тарғиб ва ​​Тарғиб" 4/124, "Фотхул борий" 10/108, Завожир" 1/315.
|
Шунингдек, инсон қанчалик ғазабланса ҳам, охир-оқибат барибир сабр қилишга мажбур бўлишини билиши керак. Лекин бу сабр энди мақтовга сазовор бўлмайди ва мукофотланмайди. Шунинг учун баъзи донишмандлар шундай дейишган: “Ақлли одам фалокат бошида жоҳилларнинг қиладиган ишини фақат кунлар ўтгандан кейин қиладиган одамдир! Ва кимки олижаноб сабр билан чидашни истамаса, охир-оқибат ҳайвонлар каби тинчланади”. Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) шундай деганлар: “Сабр биринчи зарбада намоён бўлади”. Бухорий, 1302; Муслим, 926.
|
Ал-Ашъат ибн Қайс шундай деган: “Иймон ва Аллоҳнинг мукофотига умид билан сабр қилиш керак, акс ҳолда охир-оқибат ҳайвонлар каби тинчланасан”.
|
Шунингдек, инсон қийин пайтларда энг фойдали даво Парвардигори билан, У нимани севиши ва нимадан рози бўлиши эканлигини билиши керак. Ахир, севгининг ўзига хос хусусияти шундаки, севган киши севган кишиси билан рози бўлади. Абу Дардо шундай деганлар: “Аллоҳ бирор нарсани тақдир қилганда, ундан рози бўлишдарини севади”. Имрон ибн Ҳусайн касаллиги пайтида шундай деган эди: "Мен учун энг севимли нарса - бу Унга севимли бўлган нарсадир". Абу ал-Алия ҳам шундай деган.
|
Инсон шунингдек, иккита завқни таққослаши керак, қайси бири ширинроқ ва узоқроқ эканлигини ўлчаб. Қайси бири яхшироқ: йўқолган нарсадан завқланишми ёки Аллоҳнинг мукофотидан баҳраманд бўлишми?! Ва агар инсон чинакамига яхшироқ бўлганини танласа, унда уни ҳидоят қилгани учун Аллоҳга ҳамд айтсин. Аммо агар инсон ёмонини танласа, унда бало унинг онгида, қалбида ва динидадир. Ва бу унинг бу дунёда бошига тушган қайғудан анча баттардир.
|
Шунингдек, инсон (бошига тушган хар қандай мусибатда) Доно Ҳакам, Раҳмлиларнинг энг Раҳмлиси (бўлган Роббиси) уни бу бахтсизлик билан синади деб билиши керак. Аллоҳ Таоло бахтсизликларни инсонни йўқ қилиш, жазолаш ёки ҳолдан тойиш учун эмас, балки шунчаки унга ғамхўрлик қилади, унинг сабр-тоқатини, Аллоҳга розилигини ва иймонини синайди. Аллоҳ Таоло уни бандасининг илтижоларини эшитиб, Унга илтижо қилиш учун, токи у Аллоҳнинг эшигини тақиллатаётганини, Ундан паноҳ сўраётганини кўриш учун синовдан ўтказади.