КУГАРНЯ газет

Творчествыште чонжым почеш «Тылат кӧра», «Кумылем шылтен ом мошто», «Ом кӱл тылат», «Мӧр пеледме пагыт» – нине муро-влакым самырык рвезе Данила Коротков йоҥгалтара. Рвезын уло шке стильже. Данила самырык тукымлан келшыше мурым мура, утларакшым, конешне, йӧратымаш нерген. Мураш йӧратыше еш Д.Коротков Йошкар-Олаште шочын-кушкын. Ачаже – Волжск ола гыч марий, а аваже – Морко район Ердӱр гыч. Коротковмыт ешыште профессионал музыкант иктат уке, но чылан мураш йӧратат. Ик пайремат марий муро, марий сем деч посна ок эрте. Сандене рвезе изинек марий тӱвырам, йылмым йӧратен кушкын. – Йочасадыш коштмо годым концертлаште эре муренам. Школыштат выступатленам, оласе, республикысе муро конкурслаште мастарлыкем ончыктенам. Йоча годым утларакшым руш мурым муренам. Кугурак лиймеке, шочмо йылмем дене мурымем шуын. Марий тӱвыранам аралымашке да вияҥдымашке мыят надырым пышташ шоненам. Вет калыкнан ончыкылыкшо – самырык-влакын кидыште. Кугезе коча-кованан сугыньыштым ме, у тукым, шуктышаш улына, – манеш Данила. Каласыман, Данилан Богдана шӱжаржат музыклан шӱман. Коктын нуно «Юкече» йоча вокал ансамбльыште муреныт. ВК музык платформышто «Кушто-кушто куштымаш» мурыштым колышташ лиеш. Кызыт Богдана Йошкар-Оласе медицине колледжыште тунемеш. Уло жапшым тунеммашлан ойыра. Марий эстрадыш корно Д.Коротков индеш ияшыж годым «Юкече» ансамбльыште вич ий наре мурен. 2024 ийыште ансамбль шаланымеке, Данила шкет мураш кумылаҥын. Мурызо каласкала: – Икымше наставникем палыме мурызо да композитор Светлана Альбертовна Яндукова лийын. Тудак мыйым мураш, йӱкым чын шындаш туныктен. Кызыт Волгатехын студентше улам. Тушто виян мурызо Эльвира Андреевна Трифонова дене вокал дене заниматлем. Пытартыш кок ийыште мурызо семын кушкынам, шонем. Икмыняр мурем лектын, музык дене кылдалтше шуко материал, опыт погыненыт, тӱҥжӧ – умбакыжат муро аланыште тыршаш вий ешаралтын. Поэт да композитор-влак дене палыме лийынам, студийыште мурым возаш йӧным муынам. Ӱмаште «Ший памаш» регион-влак кокласе фестиваль-конкурсышто участвоватленам. Тидым кугу опытлан шотлем. Икымше лийын омыл гынат сеҥыше-влак радамыш логалынам. Уло куш кушкаш да вияҥаш. Мурем-влаклан семым утларакшым Светлана Яндукова келыштарен. Тыгак Вячеслав Осипов дене пырля пашам ыштыме. Кызыт шкежат семым возаш тӱҥалынам. Мурем-влакын авторышт – Лидия Иксанова, Зоя Висвис, Антонида Щербакова. Пытартыш лекше «Марий вайб» муремлан мутым авам Алёна Короткова возен. Сандене ты муро мылам эшеат чот шерге. Южо автор почеламутым шке мылам темла, мый шкежат марий поэзийым лудам да умылем: теве тиде почеламут гыч сылне мурым возаш лиеш. Поэт, композитор да мурызо коклаште эре усталык диалог уло. Авторын мутшым семлан, мыйын йӱкемлан келыштарена, иктаж-могай вашталтышым пуртена. Кызыт у муро-влакым ямдылем. Тиде – марий такмак-влак. Тудын авторжо – Лидия Иксанова, а семжым шке келыштаренам. Да руш мурым ямдылем. Мутшымат, семжымат шке возенам. Муро поп стилян – куштылго, сылне семан да кызытсе саманлан келшыше аранжировкан лиеш. Студент, футболист Самырык мурызо Волгатехыште Управлений да право факультетыште «Государственное и муниципальное управление» специальность дене икымше курсышто тунемеш. Университетын илышыштыже чолгалыкшым эре ончыкта. Тыгак футболла модеш, йӧратыме футбол команде-влакын матчыштым ончаш йӧрата. Яра жапше годым йолташыже-влак дене погынен, футбол пасуш модаш лектыт. Рвезе чӱчкыдын ача-аважын шочмо верышкышт коштеш, вет тушто тудым эре шокшо мелна дене вучат. Анастасия Михайлова. Еш альбом гыч налме фото.

Ӱштымбал кундемым тӱзатат 🏡 Кужэҥер район Ӱштымбал ял шотан илемыш кызыт шым ял пура. Кодшо ийын Халтурино ялым Изи Чарнурыш газпучым шупшаш йӧн лийже манын ушымо. Кызыт нине шым ялыште 274 сурт-пече уло. Тушто регистраций почеш 700 наре еҥ шотлалтеш, а илышыже шагалрак. Ӱштымбал ял шотан илемым Леонид Егорович Багаев ынде 17 ий вуйлата. Шочынжо Марий Турек район Мосара кундемыште. Ялысе илышым кӧргӧ гычак сайын пала да ожнысо ден кызытсе жапым таҥастаренат кертеш. – Калык чыла вере шагалемеш, эше икмыняр ий ончыч поселенийыштына 900 наре еҥ илен. Школыштат утларак йоча тунемын. Тыште регистраций почеш шотлалтше еҥ-влак шукынжо Йошкар-Олашке илаш каеныт. А южышт тыштак илат да пашам ышташ рӱдолашке да моло вереат коштыт... Сӱрет чот шӱлыканжак огыл, вет ме Кужэҥер посёлко деч кандаш меҥге тораште веле илена. Мемнан ял шотан илем кумдыкышто «Акашево» чыве фабрике, тудын кайыквусо корпусшо-влакат верланеныт. Тыгак «Куженерское» ООО, «КуженерАгро» ООО мландым айлат да пытартышыжын вольык комплексше Ӱштымбалне верланен. Тидыже еҥ-влаклан тушто пашам ышташ йӧным пуа. Ик ялыштат кӱтӱ уке. Изи Чарнурышто эше кок ий ончыч коштын. Чылаже шым ялыште илыше-влак лу ушкалым гына ончат, моло вольыкат шагал. Чоҥат, но шагалрак Тиде ял шотан илемысе яллаште Леонид Егоровичын мутшо почеш, пӧртым шчоҥышо-влак улыт. Теве Кугу Чарнурышто моло ял дене таҥастарымаште пытартыш ийлаште утларак пӧртсийым пайремленыт. Тушто Евгений Васильев икмыняр ий кеҥеж жапыште пӧртым чоҥа. Шкеже Йӱдвелне туныктышылан пашам ышта. Влад Иванов ешыж дене олаште ила, но ялыште сурт-печан лийнеже. Тыгак Ӱштымбалне спецоперацийын участникше Олег Изергинын ӱдыржылан пӧртым нӧлтат. Еш-влак «Самырык еш» программе почеш оксам налыныт да у пӧртым нӧлтен шынденыт. Теве Нурсолаште Яндулинмытын кермыч пӧртышт ямде, а Ӱштымбалне Петровмыт эше чоҥымо пашам шуктат. – Такшым Ӱштымбал ял шотан илемыште пӧртым ышташ мланде уло. Эше 2017-2018 ийлаште кум шочшан еш-влаклан ныл участкым пуэнна ыле. Тунам тыгай категорийлан мланде оксам тӱлыде ойыралтын. Кызыт чыла шуко шочшан еш налын огеш керт, тидлан малоимущий манме радамыште лийман. А ты шотышто кызыт документым погаш нелырак. Сандене пытартыш жапыште тыгай мландым ойырен кертын огынал. Кызыт кугыжаныш торг гочат мландым ужалаш тӱҥалынна. Ик вере кандаш-индеш, вес вере лу сотко мланде-шамыч яра улыт. Сандене мландым налаш але айлаш шонышо еҥ электрон йӧн денат йодмашым пуэн кертеш, – ойла Леонид Егорович. Тӱрлӧ проект почеш Тений «Лӱдыкшыдымӧ качестван корно» нацпроект почеш Ӱштымбал – Чодыраял корным капитально тӧрлышаш улыт. Ныл меҥге кужытышто у асфальт лиеш манын ӱшанат. «Верысе инициативе» программе почеш 2016 ий гыч тӱҥалын шуко сомыл ышталтын. Тудлан кӧра Изи Чарнурышто тӱҥ уремым, Чодыраялыште кок уремым да Ӱштымбал ялысе Набережный уремым тӧрлатыме, Халтурино ялыште йоча площадкым келыштарыме. Изи Чарнурышто ик урем гыч весыш куснаш вончак лийын огыл, транспортлан кудалышташ ынде сайрак. Ты ялыштак пожарный машина-шамычлан вӱдым налаш пӱям ыштыме. Тыгак кок ий ончыч Изи Чарнур ялыште купельым чоҥеныт. Тудым кызыт Спиридон Тримифунтский лӱмеш маныт. Шнуй кечынже, 19 декабрьыште, Вӱд модмо кечын ты купельыш йӱштылаш да вӱдым налаш толыт. Кодшо ийын тиде программе почешак Кугу Чарнур ден Пукшалмбал ял коклаште шаргӱм корныш шареныт да вончакым келыштареныт. Изи Чарнур ден Халтурино ял кокласе вершӧрым пӱртӱсым аралымаш зоно семын документым ыштеныт. Тушто шерге коваштан вӱдумдыр-влак илат, тыгак моло вере вашлиялтдыме кушкыл кушкеш. Лишыл жапыште 10 гектар наре кумдыкыш информационный стенд дене палдарымашым вераҥдынешт. 2026 ийыштат конкурсыш ушненыт, колтымо проектыштым ты ганат илышыш шыҥдараш кӱлеш манын пеҥгыдемденыт. Тений Нурсола ялыште Ӱшӱт пӱям тӱзатат, молодёжьлан каныме да кол кучымо верым ыштат. Тушто пӱям кугемдаш, тыгак тушеч вӱдым налаш верым келыштараш, памашым почаш, йоча ден самырык-влаклан оборудованийым вераҥдаш шонат. Клуб уке… Мо ойгандара: Ӱштымбал ял шотан илемыште ик тӱвыра пӧртат уке. Сандене мер пашам ворандараш, калыкым нигуш чумыраш.

Татарстан гыч делегацийым вашлийыныт 👥Таче Марий кугыжаныш университет Татарстан Республикысе науко академийын делегацийжым вашлийын. Делегацийым Татарстан Республикысе Науко академийын президентше Рифкат Нургалиевич Минниханов вуйлата. Марий Элым Вуйлатыше Юрий Зайцев лӱм дене уна-влакым Марий Эл Правительстве Председательын алмаштышыже – тӱвыра, печать да калык-влакын пашашт шотышто министр Константин Анатольевич Иванов саламлен. Делегацийыш Озаҥ кугыжаныш тӱвыра институтын ректоржо, Озаҥ кугыжаныш аграрный университетын ректоржын пашажым жаплан шуктышо, тыгак Татарстанысе моло тунемме тӧнежын еҥышт пуреныт. Визит жапыште МарГУ-н лабораторийже-влак дене палдареныт да вуйлатыше-шамыч дене мутланеныт. 💬 Тӱҥ теме — Татарстанысе Шанче академий дене пырля пашам ыштыме нерген ойпидышым илышыш шыҥдарымаш. Вашлиймаш жапыште пырля ыштыме проект-влакым, академический мобильностьым, образованийым цифровизироватлымым, агротехнологийым да тӱвыра поянлыкым арален кодаш каҥашеныт. 📸 Марий Элым Вуйлатышын пресс-службыжын фотожо.

ПАЛАНТАЙЛАН пӧлеклалтын 🎼 Тений 24 апрельыште марий профессионал музыклан тӱҥалтышым пыштыше композитор Иван Степанович Ключников-Палантайын шочмыжлан 140 ий темеш. Тидын лӱмеш республикыште (театрлаште, тоштерлаште, тунемме тӧнежлаште) шуко мероприятий эрта. «Палантай» спектакль, тӱрлӧ концерт, выставке, вашлиймаш, проект... 24 апрельыште поснак шуко мероприятий лиеш. Эн ондак Палантайлан памятник воктек пеледышым пыштат. Вара Дева Мария площадьыште Республикысе Кугыжаныш архив композиторлан пӧлеклалтше «Марий шӱшпык» выставкым почеш. Шкетан лӱмеш театрыште «Палантай» постановкын премьерыже деч ончыч Т.Евсеев лӱмеш Национальный тоштер интерактивный квест сынан куснылшо выставкым темла. 30 майыште Палантайын шочмо Какшамарий ялыштыже Кугу пайрем эрта. 💬 Таче Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледжыште тидын шотышто пресс-конференций эртыш.

️ ️🚢 Козьмодемьянск – Коротни паром пашам ышташ тӱҥалын Тудо кажне кечын 6 шагат гыч 19 шагат марте коштеш. ⛴Ушештарыман, ӱмаште навигаций 8 апрельыште тӱҥалын да 12 декабрьыште мучашлалтын. Тенийсе тургымым официально почмым Козьмодемьянск администрацийыште пеҥгыдемденыт.

☀13-19 АПРЕЛЬЛАН КАЛЫК ПАЛЕ ☁13 апрельыште йӱын ончымо куэ вӱд тамле огыл гын – кинде лектыш сай лийшаш маныныт. ⛅14 апрельыште йӱдым шӱдыр-шамыч огыт кой гын, леве да кечан игечым вучыман. ☀15 апрельыште турня-шамыч йӱдвелыш чоҥештат – шокшо игечылан. ☀16 апрельыште куэ вӱд шуко гын, кеҥеж йӱран лийшаш, шагал гын – кукшо кеҥежлан. 🌤17 апрельыште куэ нӧлпӧ деч ончыч лышташым колтен гын, кеҥежым кукшо игечым вучыман, мӧҥгешла гын – ночкым. ⛅18 апрельыште кечывалым тымык, а йӱдлан мардеж лектеш гын — игече кужу жап сай лийшаш. 🌥19 апрельыште ӱшык игече чапле шурно лектышым сӧра.

🌟 «Мыйын тукымыштем – Талешке» КОНКУРСЫШ пурышо паша ✉️ Пошкырт кундем гыч Людмила Дмитриева возен колтен: Пошкырт кундем Янаул район Рабак села гыч самырык марий ӱдыр Инесса Дмитриева 2024 ий февральыште спецоперацийыш шке кумылын каен. Тудо военный госпитальыште СВО-што кучедалше сарзына-влакын тазалыкыштым арала, илышыштым утарен кодымо верч тырша. Тудо реанимаций отлеленийыште медсестра- анестезистлан ышта. Инесса пеш поро кумылан, лӱддымӧ, еҥлан эре полшаш ямде. Марий ӱдыр I да II степенян"За воинскую доблесть", "За спасение погибавших", "Участнику специальной военной операции" медальла дене наградитлалтын. Тек Инессан чолгалыкше ончыкыжымат шкенжыным гына огыл, моло еҥынат корнш

🌟 «Мыйын тукымыштем – Талешке» КОНКУРСЫШ пурышо паша ✉️ Наталья Мамаева серен колтен: Кызытсе саманыште шуко еҥым талешке радамыш пурташ лиеш. Мемнан ешыштына тыгай талешке нылытын улыт, но мый иктыже – Петухов Геннадий Алексеевич нерген – каласкалынем. Кужэҥер район Купсола ялын эргыже 2022 ийыште мобилизаций дене сарзе операцийыш каен. Ынде 4 ий тушто мемнам арала. Гена - моткоч поро кумылан, эреак еҥлан полшаш ямде улшо айдеме, садлан, очыни, тудо нигунамат нимогай паша деч ок лӱд. Ик ий СВО-што лиймек, тудлан сарзе операцийын участникшын медальжым кучыктеныт. Кодшо ийын лӱддымӧ койышыжлан кӧра тудлан Жуковын орденжым кучыктеныт. Гена иза - чынжымак мемнан талешке. Тек тудо вашке мӧ

ТУКЫМ КЫЛ – МАРИЙ ФАМИЛИЙ Шамыкаев олмеш – Тимиряев Шке фамилийже нерген М.Шкетан лӱмеш Марий драмтеатрын артистше Пошкырт кундем Калтаса район Тошто Яш ялын эргыже Генрих Тимиряев каласкала: – Ончыч фамилием кушеч лекме нерген шонен омыл. Йодышланда кугу тау. Шке тукымемын историйжым шымлаш кумылем лекте. Авам Ульяна Александровнан мутшо почеш, Темрай Шамыкаев кугезе кочамын Кубакай, Кубай, Демьян да Маруся шочшыжо-влак – лийыныт. Ала архив йӱлымылан, ала эше иктаж амаллан кӧра, но переписьым ыштыше-влак угыч данныйым погеныт да кугезе кочамын Демьян эргыжын фамилийже ден отчествыжым мӧҥгешла возеныт. Тыгеже тудо Шамыкаев Демьян Тимиряевич лийын, но переписчик-влакын йоҥылыш возымыштл

Теният Марий Элыште библиотеке-влакым уэмдат. Лудаш, вияҥаш да усталык пашам шукташ келшыше у сынан книгагудо эше куд вере лийшаш: Йошкар-Олаште, Волжский, Звенигово, Медведево, Морко да Юрино районлаште. 2006 ийыште модельный книгагудым ышташ 75 млн утла теҥгем ойырат. Нине пашам «Еш» нацпроект да «Единый Россий» партийын калык программыж почеш ыштат. Книгагудылаште у мебельым вераҥдат, нунылан электрон книга-влакым, оргтехникым да интерактивный оборудованийым налме. Поснак кугу тӱткыш начар тазалыкан еҥ-влаклан лиеш. Библиотекылам кызыт ачалаш тӱҥалме. Нунын коклаште иктыже – Морко рӱдӧ книгагудо. Тушко 4000 утла еҥ коштеш. Уэмдымеке, икмыняр у зоно лиеш: молодёжный, «Морко вел» э