Башҡортостан Гәзите

Һаҡлап ҡуйығыҙ: дарыу үләндәренең башҡортса-русса исемлеге

Башҡортса берәй рецепт яҙһаҡ, йәш ҡына "Ә был үләндең руссаһы нисек була?" тип һорайҙар. Хатта бәхәстәр тыуа, сөнки бер үк үләнде төрлөсә атап йөрөткән осраҡтар ҙа була. Беҙҙең исемлек һеҙгә ярҙам итер тип уйлайбыҙ.
Һабын үләне - мыльнянка
Шиңмәҫгөл - бессмертник
Урман гөлнәфисе - мальва
Алтей үләне - алтей
Юл япрағы - подорожник
Томбойоҡ - кувшинка
Мәшкәк, бесәй тармаһы - будра плющевидная
Бесәй үләне - валериана
Юшан - вероника
Туғай яраны - герань луговая
Һыу боросо - горец перечный
Баҫыу ҡырҡбыуыны, шылан - полевая хвощь
Ҡандала үләне - донник
Һөйәл үләне - чистотел
Эт дегәнәге, һырлан - череда
Кә

“Йөҙөмдө үҙебеҙҙә үҫтерергә өйрәнәйек!”

Нуриман районында Рәфҡәт Ибраһимов йылытмала 200-ҙән ашыу төр виноград үҫтерә. Башҡаларҙы ла ошо эш менән шөғөлләнергә саҡырған йүнсел ниндәй кәңәштәр бирә?
Был өйгә яҡынлашыу менән “аһ” итәһең:
– Ҡайһылай матур, затлы! Хан һарайымы ни!..
Ихатаға ингәндә иһә йәнә һоҡланыуҙан туҡтап ҡалаһың:
– Бәй... Беҙҙә лә ошо ҡәҙәр емеш үҫтерергә мөмкинме ни?!
Шулай хайран ҡалдырып ҡаршы алды беҙҙе Нуриман районының Павловка ауылында йәшәгән Разия һәм Рәфҡәт Ибраһимовтар. Тотош ихаталарын биләп торған ҙур йылытмала 200-ҙән ашыу төр виноград үҫтерә улар.
Хаҡлы ял – хыялдарҙы тормошҡа ашырыу мәле
– Бала саҡтан уҡ ер эше менән ҡыҙыҡһындым. Яҙ һайын нимәлер сәс

Ҡан баҫымығыҙ юғарымы? Һеҙгә алты кәңәш...

Ҡан баҫымы менән яфаланған кешеләр бик күп. Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы белгестәре бына ниндәй ябай ғына кәңәштәр тәҡдим итә?
Ҡан баҫымы ниндәй булырға тейеш
Ҡан баҫымы 140/90 һәм унан юғары булһа, врачтар гипертония диагнозын ҡуя.
Һәр көнгә алты ғәҙәт:
- Тоҙҙо кәметергә. Тоҙҙо көнөнә бер сәй ҡалағынан, йәғни биш грамм тирәһенән артыҡ ҡулланмаҫҡа.
- Күберәк хәрәкәтләнергә. Аҙнаһына 150 минут тирәһе атлап йөрөгөҙ, йүгерегеҙ, хәрәкәтләнегеҙ. Шулай уҡ аҙнаһына кәмендә ике көн гимнастика эшләгеҙ.
- Йәшелсә һәм емеш-еләкте күберәк ашарға.
- Тән ауырлығын нормала тоторға.
- Тәмәке тартмаҫҡа.
- Артыҡ борсолмаҫҡа.
Диагнозды табип ҡуя. Өйҙ

Бөгөн - Бөтә донъя ауыл ҡатын-ҡыҙҙары көнө

Был байрамдың маҡсаты - ауыл ҡатын-ҡыҙҙарының еңелдән булмаған хәленә иғтибар йүнәлдереү, уларҙы ҡәҙерләү, яҡлау. Атап әйткәндә, ауыл ҡатын-ҡыҙҙарының тормошо ысын мәғәнәһендә үҙе бер батырлыҡ, матурлыҡ һәм фиҙаҡәрлек өлгөһө.
2008 йылдан халыҡ-ара кимәлдә билдәләнгән Ауыл ҡатын-ҡыҙы көнө барлығын күптәр белмәйҙер ҙә әле. Был байрамдың маҡсаты - ауыл ҡатын-ҡыҙҙарының еңелдән булмаған хәленә иғтибар йүнәлдереү, уларҙы ҡәҙерләү, яҡлау. Атап әйткәндә, ауыл ҡатын-ҡыҙҙарының тормошо ысын мәғәнәһендә үҙе бер батырлыҡ, матурлыҡ һәм фиҙаҡәрлек өлгөһө.
Ауылда йәшәү, ауыл ҡатыны булыу еңелдән түгел. Иренә терәк кенә түгел улар, балаларына ғүмер биреүсе, ул

Йәрминкәләрҙә балды нисек һайларға?

Республиканың һәр район һәм ҡалаларында ауыл хужалығы йәрминкәләре башланды. Унда ниндәй генә төрлө татлы ризыҡ һатылмай! Йүкә, ҡарабойҙай, көнбағыш, сәскә балы тиһеңме, кәрәҙлеме, солоҡтоҡомо...
Республиканың һәр район һәм ҡалаларында ауыл хужалығы йәрминкәләре башланды. Унда ниндәй генә төрлө татлы ризыҡ һатылмай! Йүкә, ҡарабойҙай, көнбағыш, сәскә балы тиһеңме, кәрәҙлеме, солоҡтоҡомо... Шулай ҙа ялған бал һатыусылар ҙа осрап ҡуя.
Берәүҙәр - яҡшы, ысын бал шыйыҡ булырға, икенселәр кристаллашырға, беҙҙеңсә, шәкәрләнергә тейеш тип уйлай. Өсөнсөләр бал аҡ төҫтә булмай, ул шәкәр ҡушҡанға ағара тиһә, бәғзеләр ундайҙы иң яҡшы дауа, ти. Ысын балды нисек һайлар

Ни өсөн кәбеҫтәләрен ҡарышлауыҡ ашамаған?

Иң мөһиме, улар ҡарышлауыҡтарға ҡаршы эшкәртелмәгән, бер ниндәй ҙә дарыу һибелмәгән. Ә баҡсасы кәбеҫтәләрен нисек һаҡлаған һуң?
Миәкә районы Боғҙан ауылынан баҡса уңғаны, ветеран уҡытыусы Зәлифә Янышева быйыл кәбеҫтәнән мул уңыш алған. Уларҙың һәр береһе тиерлек 7-8 килограмлыҡ булған.
Иң мөһиме, улар ҡарышлауыҡтарға ҡаршы эшкәртелмәгән, бер ниндәй ҙә дарыу һибелмәгән. Тәмле лә, экологик яҡтан таҙа ла уңыш үҫтерелгән.
Кәбеҫтә араларында бәрхәт сәскәләрен үҫтереү ошондай һөҙөмтә биргән. Бәрхәт сәскәһенең еҫе ҡоротҡостарҙы ҡурҡытҡандыр, тигән фекерҙә Зәлифә ханым.
“Белгән – өйрәтә, белмәгән өйрәнә” тигән халыҡ. Был кәңәштең һеҙгә лә файҙаһы тейе