МАРИЙ ЭЛ | УВЕР ЙОГЫН | ЛЕНТА НОВОСТЕЙ

🎶 🪗 Волжский муниципал округысо Ярамарий тӱвыра пӧртын «Чолпан» ансамбльже шке кундемысе мурсем поянлыкшым моштен арала. Коллективым чолга да усталык шӱлышан Наталия Строителева идалык утла вуйлата. – «Чолпан» дене вашлийын мутланыме кумылем нӧлта. Нунын шинчаштышт куаным ужам да умбакыже адак тыршем. Кажне репетицийыш я кӱэштын гына лукмо шокшо мелнам, я тамле когыльым кондат, – каласкала вуйлатыше. – Южгунам кечываллан йыҥгыртат да «Мый кумакаш (коҥгаш – А.Б.) олтенам, шокшо кочкышым кочкаш тол» маныт. Поро, тыматле койышан улмышт дене авам гай чучыт. Мыйым чылт ӱдырышт семынак ӧндалыт, кӱлеш шомак дене кумылем савырат... Материалым тичмашнек 6 ноябрьыште лекше газетыште лудаш лиеш. ‼ Йолташ-влак, "Марий Эл" ден "Сурт-пече" газет-влаклан толшаш ийысе икымше пелийжылан подпискым ышташ ида мондо. Теле кастене марий изданийым шергалаш лачеш толеш. Алевтина Байкова ямдылен. Ансамбльын альбомжо гыч налме да авторын фотошт. Алевтина Байкован видеожо.

Изирак марий ялыште шочын-кушшо Николай Иванович Поляков шке тыршымашыж дене колхоз механик гыч кугу ялозанлык предприятий вуйлатыше, Россий Федерацийын Кугыжаныш Думыжын депутатше марте чапле корным эртен. Паша суапшылан «Марий Эл ялозанлыкын сулло пашаеҥже» лӱмым пуымо, «За преобразование Нечерноземья РСФСР» медаль дене да шуко Почёт грамот дене палемдыме. 2002 ий 4 ноябрьыште, лачак Марий автономий шочмо кечын, У Торъял кундемыште илыш икмыняр татлан пуйто чарнен шогалын: тунам марий калыкын чесле эргыжын, «Икымше Май» СХПК-СХА-н (колхозын) вуйлатышыжын – Николай Иванович Поляковын – шӱмжӧ кырымым чарнен. Николай Ивановичым шке пашажым моткоч сайын палыше, тудым ворандарен моштышо еҥ семын чылан акленыт, пагаленыт. Лым лийде тыршымыж дене вуйлатыме озанлык коллективше эн йӧсӧ пагытым илен-чытен лектын, паша вер-влак кодыныт, озанлык уэш йол ӱмбак шогалын да пеҥгыдемын. «Икымше Май» СХПК-СХА (колхоз) кызытат ӱшанле да пеҥгыде кидыште, тудо кажне ийын вияҥеш, ондакысе семынак Марий Элыште ик эн ончыл радамыште кая. Тысе калык, чон дене тауштен, ончычсо вуйлатышын лӱмжӧ дене уремым лӱмден, шарныктыш оҥам сакен. Поляков лӱмеш ынде 23 ий почела ече дене таҥасымашым эртарат, пӧлек шотан сатум луктыт, шарнымаш касым чумырат. Николай Иванович Поляковын шочмо вершӧржӧ пеш сӧрал. Тыште куэрла шыман гӱжлана, кореман лоп верыште ятыр памаш йыргыктен йога. Максакродо ял лишне нине памаш-влак изирак эҥерыш ушнат. Ойлат, изэҥер варажым икмыняр кугурак эҥерыш логалеш да кумда Чолман вӱдышкат миен шуэш. Пӱртӱсын лач тыгай сылне лукыштыжо 1948 ий 20 июльышто ош тӱняшке Миклай лӱман рвезе толын. Тиде вершӧрак тудлан чон кӧргӧ вийым пуэн, нойыде тыршышашлык кожмак кумылым пӧлеклен. ✍Вадим Пирогов. ✍Савыкташ Геннадий Сабанцев ямдылен. Снимкыште: Поляковмыт еш. 🖇Умбакыже 6-шо ноябрьыште лекше "Марий Эл" газетыште лудса. 📸Фотом Галина Полякован еш альбомжо гыч налме.

Марий Эл Республикын калык кидмастарже Лидия Веткина ынде 30 ий тӱрла. Шукерте огыл Йылмым, сылнымутым да историйым шымлыше В.М. Васильев лӱмеш марий институтышто калыкнан этнологийжым шымлыше Тамара Молотован шочмыжлан 70 ий теммылан пӧлеклалтше шанче-практик конференций годым тудын кидпаша ончерже эртыш. Кажне пашаже шинчам куандара, а мыняр тидлан жапше каен, тогдаяш гына кодеш. Вет кажне пӱшкылжым шонен, вискален ыштыме. Шкенжын чийыме вургемжат, сӧрастарышыжат пеш мотор, чатка. Санденак мероприятийыш элнан финн-угор кундемлаж гыч толшо делегацийла гыч посна еҥ-влак южо тӱржым кучен ончыде чытен кертын огытыл. Ончерыш кидмастар тӱрлӧ шымакшым, тувыр ден шовырым, ятыр сӱан шовычым, ший сӧрастарышым, аралтыш сынан курчакым чумырен. Умбакыже» Марий Эл» газетын 6-шо ноябрьыште лекше номерыштыже лудса. Михаил Скобелевын фотожо.

Теҥгече редакцийышкына Пошкырт кундем Дӧртыльӧ район Чарлак гыч уна-шамыч – Елена Каликаева ӱдыржӧ да веҥыже, Йошкар-Оласе родыжо дене пырля – пурен лектыч. – Йошкар-Олашке теве могай паша конден: Марий Эл Кугыжаныш архивыш Валентин изамын кид дене возымо дневникше, шке лукмо журналже, рукописьше, серышыже-влакым намиен пуышна. Марий Элыш куанен толынна: кафеште, сылне марий мурым колыштын, команмелна дене сийлалтна, изамын шӱгарышкыже миен толна. Кастене Эрик Сапаев лӱмеш опер да балет театрыш каена. Эх, жал, «Палантай» спектакльым икмыняр кече ончычырак ончыктеныт улмаш, – кумылжым почо Елена Борисовна. Валентин Исенеков (1935-1988) – марий писатель, почеламутым, икмыняр повестьым возен, «А гыч Я марте», «Ямбердинын дневникше», «Мемнан Мики» йоча книгаже-влак савыкталтыныт. Ятыр ий «Ямделий» газетыште пашам ыштен, шуко юнкорлан сылнымутыш корным почын. Пагалыме унана-влаклан шокшо саламнам да книга пӧлекым кучыктышна. Лидия Семенова Фото: авторын да соцкылысе Электрон книгагудо лаштыкыште вераҥдыме "Писатели Марий Эл" книга гыч.

Пытартыш жапыште еҥ-влакын, поснак самырык-шамычын, электрон тамакым шупшмыштым шуэн огыл ужына. Наркотик дене пайдаланыше-влакат улыт. Чыла тиде тазалыклан кугу эҥгекым ышта манын, газетлаште чӱчкыдын возена, телевизор денат ончыктат, радио денат ойлат. Но тыгай койышыжо гына шагалеммыла огеш чуч. Ты шотышто республикыште сӱрет чынже дене могай? Ӱмашсе дене таҥастарымаште саемын але, мӧҥгешла, уда велыш вашталтын? Тиде да моло нерген Республикысе наркологий диспансерын врач-психиатр-наркологшо, диспансер отделений вуйлатыше Нина Данилова дене мутланышна. Любовь Камалетдинован фотожо газетамарийэл.рф/tazalykysh...

МЭТР телеканалын Морко район Унчо кундемыште войзымо «Парым» фильмжым таче Морко тӱвыра полатыште ончышна. Тушко съемкым ыштыше усталык команде ден пырля ялысе артист-влакат чумыргеныт. Моткочак чоныш логалше, шинчавӱдым лукшо сай паша. Ончыманак! Кугу тау чылалан! Алевтина Байкован фотожо

29-30 октябрьыште Мордовийын рӱдолаштыже, Саранскыште, "Молодежь финно-угорских народов России в движении. Компетенции. Точки Роста. Тенденции" теме дене стретегий эксперт форум эрта. Мероприятийыш Марий Элын делегацийжат ушнен. Форумын программыже поян. Пленар заседаний деч вара участник-шамыч Кугу Отечественный сар ден СВО-лан пӧлеклалтше ончер дене палыме лийыныт. Тыгак нуным тӱрлӧ тренинг, семинар, мастарлык класс-влак вучат. Икымше кечын тренинг «Единство народов России в сохранении ценностей государства» темылан , мастер-классше мордва калык-влакын куштымашыштлан пӧлеклалтын. Эрла ӱдыр рвезе-влакым Мордовийыште Тӱвыра инициативе президент фондын проект офисше деч семинар-практикум, тыгак ораторский мастарлык дене кылдалтше мастарлык класс, моло мероприятий-влак вучат. Форум Российысе финн-угор калык-влак ассоциацийын Молодёжный советшын заседанийже дене мучашлалтеш. 📸Максим Алгайкинын фотожо.

Тауштымаш акций Таче Йошкар-Оласе Никонов площадьыште «Ачайлан таум каласе» тауштымаш акцийыш эртыш. Акцийын йоча вокал ансамбль-влакын выступленийышт дене ача-влакын кумылыштым савырышт. Тыге самырык артист-влак волгыдо да чонеш логалше номер-влакым ончыктеныт. Ты кечынак «Ачайлан открытке» мастер-класс эртен. Мастар-влакын вуйлатымышт почеш чыла кумылан еҥ-влак, поснак йоча-влак, шке кид дене ыштыме шкешотан пӧлекым ыштеныт да шке ачаштлан пӧлекленыт. Тылеч посна мероприятийын участникше-влак: ача-ава ден йоча-шамыч кугу капан курчак-влак дене фото-влакым ыштеныт. М.Скобелевын фотожо.

Волжский округысо Сотнур кундемыште пытартыш ийлаште ял калыкын илышыжым саемдышаш верч шагал огыл ыштыме. Сотнур территориальный отделым кумшо ий Людмила Яковлева вуйлата. Кучем пашашке МарГУ-н экономический факультетшым тунем пытарымыж деч вара 1993 ийыште толын. Тӱрлӧ должностьышто тыршен. 2023 ийыште кучемым вуйлаташ ӱшаненыт. Тудын дене ялын тачысе илышыж нерген мутланена. – Людмила Юрьевна, пытартыш жапыште кундемыштыда лийше вашталтыш дене палдарыза, пожалуйста. – Ме латкум яллан мутым кучена. Тачысе кечылан 1937 еҥ шотлалтеш. Пашашке толмем годым 2653 еҥ илен. Калык ий еда шагалем толеш. Самырык-влак ялеш илаш кодаш кумыланжак огытыл, олалашке каяш тыршат. Вашталтыш нерген ойлаш гын, ме эн ондак «Калыкын тӱҥалтышыже» программылан эҥертена. Вет отделнан бюджетше поянак огыл, сандене кугу пашам вораҥдарен колташ йӧнна уке. Кодшо ийын кок проектым возенна ыле, да нуно сеҥышыш лектыныт. Икымшыж дене Шемъер ял уремыште корным ачалышна, весыж дене Сотнурышто обелискым тӱзатышна. Тений селаштак Элым аралыше-влакын аллейыштым почна. Тыште мемнан кундемыште веле огыл, Корамас, Пӧтъял велла гыч СВО-што шочмо элнам аралыше, ӱмыр лугыч лийше коло кум пӧръеҥын фотосӱретшым вераҥдыме. Фотом келыштарыме кажне каркас воктеке питомник гыч кондымо самырык нулгым, тыгак шукияш пеледышым шындыме, асфальтым шарыме. Чыла тидым ача-ава-влакын йодмышт почеш ыштенна. Аллейым почмо годым шуко шинчавӱд йоген, ава-влак эргыштын фотоштым ӧндалын, кужу жап шортыныт. Чыла тидым ужын, чонлан моткоч йӧсын чучын. Тений адак кок проектым возенна да конкурсыш пуэнна. Икымшыж почеш Элым аралыше-влакын аллейышт йыр чапле печым ыштынена. Тыгак Шемъерыште корным уэмдыме пашам умбакыже шуйынена. Ялыш шумеш корно уда гынат, тыште суртым налыт, уэмдат. Ынде вес уремышкыже кӱм шарынена. – Ялласе старосто-влакым верысе кучемын ик тӱҥ полышкалышыштлан шотлыман. Тендан денат тыге? – Ялыште могай йодыш лектеш – тудым старосто дене пырля рашемдена. Мутлан, Полатсолан старостыжо Алексей Семёнов дене кеч-могай йодышым каҥашаш куштылго. Нурмучаш Шайраште кажне ийын субботникым эртарат, кундемым шӱк деч эрыктат. Руш Шайраште верланыше, кумдан палыме Мӱшылъерыш жапше годым шуко еҥ каналташ толын. Ынде тыште вӱд йӧршеш йомын, кукшо келге лакыш савырнен, тышке коштшо калык шагалемын. Толыт да ончалын гына каят. Ондак ме ер йыр эрыкташ ий еда майыште субботникым эртаренна. Ты пашаште старосто поснак ойыртемалтын. Ынде кажне ялыш шӱкым кышкаш контейнер-влакым шындылме, сандене чыла вереат ятырлан арурак лийын, еҥ-влак сайлан тунем шуыныт. Лачак Шемъерыште, Полатсолаште да Азъял кутырышто контейнер уке. Азъял кутырыштыжо кум суртышто кум пенсионер веле ила. Тышке шумеш куд меҥгым пасу корно дене кайыман. Туге гынат телым тышкат корным лум деч эрыктена. Кеч тидлан шуко оксам кучылтына. (Умбакыже 16-шо октябрьыште лекше номерыште лудса). Снимкылаште: Людмила Яковлева; Сотнурышто почмо Чап аллей; Руш Шайраште у пӧртым нӧлташ ямдылалтыт; Мӱшылъер ынде келге лакым ушештара. Авторын фотожо.

Морко район Тыгыде Морко ялын шочшыжо, Марий Элын сулло журналистше да поэт Юрий Григорьевлан – 60 ий. Юрий Михайловичым лӱмгечыж дене шокшын-шокшын саламлена да манына: таза лий! Нелылыкым чытен да сеҥен илымет дене тый молымат тыгак сеҥен илаш кумылаҥден шогет. Пеҥгыде лий да волгыдо кумыланак код! Юмо полшыжо! Тудын нерген "Марий Эл" газетын сайтыштыже лудса: https://газетамарийэл.рф/mondaltshe-yal-ok-mondalt/