МАРИЙ ЭЛ | УВЕР ЙОГЫН | ЛЕНТА НОВОСТЕЙ

Нӧлталтме корно куштылго огыл Кужэҥер районысо «Верх-Ушут» ООО кодшо ийын кажне ушкаллан шотлымаште 11157 килограмм шӧрым лӱштен да республикыште У Торъял район «Первый май» да Медведево район «Семёновский» госплемзавод деч вара кумшо верыш лектын. Кевытче вуйлатыше лийын Тыгай кӱкшытыш тӱшка озанлык кузе шуын да кызытат ончыл радамыште ӱшанлын ошкылеш гын, тидлан мо полшен да полша? Тыгай йодышым рашемдаш тиде ушемыш мийышна. Озанлыкысе чумыр пашам Любовь Киселева виктара. Кагаз почеш ушем ӱдыржӧ Елизавета Гибадуллиналан возалтын. Любовь Викторовнан пелашыже илыш гыч кайымек, пӱтынь пашам чолга ӱдырамаш шке вачӱмбакыже налын. Тудо директорын алмаштышыжлан шотлалтеш. Жапше годым Марий кооперативный техникумышто тунемын, кевытчылан ыштен, индивидуальный предприниматель пашамат шуктен. Шочынжо Салтакъял селаште. Мийымына кечын озанлыкын верланыме рӱдӧ базыштыже паша шӱлыш шолын. Тыштак машинавече, ушкал комплекс, леваш-влак верланеныт. Чумыр паша лачак тыште шукталтеш. Любовь Викторовна паша кабинетыштыже (тӱҥ офисше Кужэҥерыште верланен), озанлык сомыл дене кылдалтше йодыш-влакым рашемден, телефон йыҥгырлан вашештен. – Озанлыкна кызытеш кугуак огыл: 350 вуй тӱкан шолдыра вольыкым ашнена, 1337 гектар мландым курал-ӱдена, – каласкала ушем вуйлатышын алмаштышыже. – Ончыкыжым вольыкымат, пасумат ешараш шонена. Кызыт мемнан ончылно тыгай задаче шога: шумо кӱкшытым арален кодаш. Но утларак вияҥын каяш чаракшат уло. Мутлан, ик литр шӧрым налме ак иканаште лу наре теҥгелан волен каен. Йӱлалтыме да шӱрымӧ материал, шапаш ужаш чот шергештыныт. А вет шошо ага тӱҥалшаш, роскот ешаралтеш. Такшым кодшо ийым парыш дене мучашленна. Ушемлан ончычсо Ленин лӱмеш колхоз деч чӱдӧ поянлык кодын. Уэмдаш, уым налаш але олмыкташ кугу роскот ышталтеш. У ий деч ончыч гына комплексын кокшӱдӧ вуй вольыкым ашнаш келыштарыме блокшым тӱрыс ачален шынденыт. Моло оралтым: фермым, левашым – жаплан келшыше материал дене леведыныт. Вольык озанлыклан – тӱҥ тӱткыш Озанлыклан пӱтынь гаяк доходым шӧр пуа, сандене тудлан кече еда тӱткыш ойыралтеш. Доярке-влак чынжымак пашам йӧратыше, ӱшанен пуымым жапыштыже да сайын шуктышо улыт. Валентина Щербакова, Светлана Петухова, Эмилия Капустина дояркылан шуко жап ыштат да озанлыкын эн ончыл пашаеҥже-влак семын палемдыман. Светлана Петуховалан кум ий ончыч Марий Элым вуйлатыше Юрий Зайцев республикын правительствыжын тауштымашыжым кучыктен. Ме комплексыш мийышна, тысе коллектив вуйлатыше, доярке-влак дене мутланышна. – Мыланна пашадарым келшышым тӱлат, ӧпкелымашна уке, – ойлат доярке-влак Валентина Щербакова ден Светлана Петухова. – Нурсолаште илена, пашашке озанлыкын машинаж дене кондат. Тыгеже моткоч йӧнан. Куд кече вольыкым ончена, лӱштена да кок кече канена. Тидыжат мыланна келша. Коллектив вуйлатыше Ирина Соколова ден доярке Эмилия Капустина Кокшародо гыч пашашке коштыт. Нунат паша условий келшыше, ончычсо семын кид вий дене ыштышаш сомылым ятырлан шагалемдыме нерген ойлышт. Самырык доярке Маргарита Соловьеван коллективыш ушнымыжым куанен вашлийыныт. Вет таче вольык озанлыкыш самырык-влак пеш шагалын толыт. Снимкыште: доярке-влак Валентина Щербакова ден Светлана Петухова. Вячеслав Смоленцевын фотожо.

Марий кечышот: 14 сентябрь – Кайыквусо илян. Вӱд йӱкшымӧ кече. Семон кече. Черке йӱла почеш 14 сентябрь – Черке У ий тӱҥалтыш. (Юлиан календарь почеш 1 сентябрьыште) черке илышыште у идалык тӱҥалеш. Тудым эше вес семынже «индикт» маныт. Римысе империйыште тыге налогым тӱлымӧ пагытым палемденыт улмаш. Ончыч индиктын раш датыже лийын огыл. 462 ийыште тудым 1 сентябрьлан палемденыт гын, 537 ийыште обязательный семын пеҥгыдемденыт. Черкын кугыжаныш системыж дене кылдалтмыжлан кӧра, тудо 1 сентябрьым черке идалык тӱҥалтыш семын налын. «Индикт» шомак эркын « У ийыш» савырнен... газетамарийэл.рф/58083-2/ Черке У ийлан Благовещенский кафедральный соборышто эре кугу пайрем литургий эрта. Светлана Носован фотожо.

Мастар еҥын кидыштыже тоят пеледеш, маныт калыкыште. Олаште ма, но поснак ялыште, шке сурт-оралтым, палисадникым але кудывече ден тошкемым тӱзатен шындыше оза-шамычым мокталтымак шуэш. Мом гына шонен огыт му! Могай гына кушкылым ончен огыт кушто! Тыглай проста наста гыч, проста йӧнлан эҥертен, шинчам куандарыше сӱретым «сӱретлат», шонен от му… Теве Советский район Люперсола ял уремын ик пӧртшӧ ончылысо кумдыкым озаже-шамыч тыге сылнын тӱзатат. Кушкыл чаткан койжо манын, эреак пӱчкеден шогат. газетамарийэл.рф/kalyk-pale...

🎼 Марий Эл Ралион хит-парадыштыже Таисия Смирнова ден Антонида Новосёлован пырля мурымо "Мошто куанен" мурышт кокымшо верыш логалын. Кӧ тугай Антонида Новосёлова? Кушечын? Лудса: газетамарийэл.рф/jocha-gods... Фотом еш альбом гыч налме

Шернур поселкышто илыше Лариса Лоскутова-Милютина сад-пакчаштыже пеледышым ончен кушташ моткоч йӧрата. Кызыт тудо Россий кӱкшытан коллекционер. Ончыч верысе училищыште поварлан, вара Москвасе психолого-социальный институтышто психологлан заочно тунем лектын (ондак тиде вуз Н.К.Крупская лӱмеш МГПИ пелен лийын), шочмо Шернур район Шӱдымарий школышто, Шернур поселкысо ПТУ-што туныктымо шотышто производственный мастер лийын да «кулинарий» специальностьлан туныктен. Но икмыняр жап гыч училищым петыреныт. Тылеч вара Лариса Александровна «Энергия» акционер ушемыште тыршен. Ӱмаште тӱҥалтыш класслам туныктышо специальностьлан оксала заочно тунем лектын. Но кодшо ийынак тыге лектын – тӱрлӧ амаллан кӧра ӱдырамаш паша деч посна кодын. Да ынде уло жапшым йӧратыме сомылжылан пӧлекла. Кеч ты сомылым тудо ондакак шукташ тӱҥалын. Любовь Камалетдинова Фотом еш альбом гыч налме [#alias|газетамарийэл.рф/peledyshym...|https://газетамарийэл.рф/peledyshym-jӧratymash-kovazh-dech-kusnen/]

7 сентябрьыште Липецк олаште «Шочмо йылмым да сылнымутым эн сайын туныктышо»V Всероссийский профессионал конкурс тӱҥалын. Марий Элын чапшым ты конкурсышто Советский район Солнечный кыдалаш школышто марий йылмым туныктышо Ирина Сидорова арала. Ирина Борисовна регионысо этапыште сеҥен. Конкурсыш Российын 87 регионжо гыч 131 педагог ( 85 туныктышо да 46 воспитатель) -ушен. Тыгодымак «Мер пагалымаш»номинацийыште йӱклымаш тӱҥалын. Тушто эн шуко лайкым погышо видеороликын озаже сеҥышыш лектеш. Туныктышо-влакын медиавизиткыштым тыгай ссылке дене ончаш лиеш: vkvideo.ru/playlist/-213970634_26 Воспитатель-шамычын медиавизиткышт: vkvideo.ru/playlist/-213970634_25. Йӱклымаш 10 сентябрьыште 12 шагатлан мучашлалтеш. Фотом Советский районысо "Вестник района" газетын воткыл лаштыкше гыч налме.

Марий Эл тӱвыран сулло пашаеҥже, Россий писатель ушем член, поэтессе Зоя Висвислан (Тимофеевалан) таче 31 августышто 60 ияш лӱмгечыжым палемда. Поэтессе Зоя Висвисын лӱмжӧ марий сылнымутышто 1990 ийла кыдалне палдырныш. Тунам тудо усталык пашаш моткоч ӧрмалген, аптыранен ушныш. Но, жап эртыме дене, шошым ӱдымӧ нӧшмын кеҥежым пеледышыш савырнымыж семын, Зоя Александровнанат поэзий саскаже тӱзланыш. Таче кечылан тудо шым книган авторжо. Кызыт у ойпогымат ямдылен шуктен. Тудо «Корнывожышто вашлийым ӱжарам» маналтеш. Зоя Александровнам уло редакций лӱм дене шокшын саламлена! Юбиляр нерген материалым газетнан сайтыштыже ссылке почеш лудса: газетамарийэл.рф/joltashem-...

«Калыкна пашаче кумылан», – маныт Морко район Кортасэҥер ялыште илыше-влак. Ончыч тыште чылажат лийын Легенде почеш, яллан негызым Сибирь гыч илаш куснышо Кортасын, Шахайын да Пайгакын ешышт да илалше ик ӱдырамаш пыштеныт. Кортасын ешыже илемым эҥер воктене чоҥен гын, Пайгакын – корем воктене. Тиде корем кызытат Пайгакын лӱмжым нумалеш. Шахай пӧртлан тӧр верым ойырен налын, кызыт тиде мланде кумдыкым «Шахай вече» маныт. А «Кувай вече» кумдыкым шкет илыше ӱдырамаш лӱмеш пуэныт. Тудо шке пакчаштыже шуко ковыштам ончен куштен улмаш. 1929 ийыште «Совет» колхозым почыныт. Тыште ушкалым, имньым ашныме фермым почыныт, шӧр гыч ӱмбалым ойыраш сепараторым келыштареныт. 1948 ийыште школлан пу оралтым чоҥеныт. 1959 ийлан ял калык 340 еҥ марте ешаралтын. Бригаде пӧрт пелен клуб пашам ышташ тӱҥалын. Ял калык колхоз пасушто, фермыште, кресаньык С.Гордеевын чоҥымо скипидарым эрыктыше заводыштыжо тыршен. Кызыт 16 суртышто илат. Жап эртыме семын колхоз правленийым Изи Шӱргӧ ялыш кусареныт. Чыла ушкалым тушкак наҥгаеныт. Ӱмыр мучко – ваш келшен, эҥертен Ме ялын шоҥгыеҥже-влак Раисия Андреева да Римма Дмитриева дене вашлийын мутланышна. Коктынат пашан ветеранже улыт, «Совет» колхозын вольык озанлыкыштыже тыршеныт. Иктыже фермым вуйлатен гын, весыже осеменатор сомылым шуктен. – Мый шкеже Марий Турек район Ешмет ял гыч улам, – каласкала Раисия Семёновна. – Ялна деч кум меҥге коклаште Нартас ялозанлык техникум лийын, тушто зоотехниклан тунем лектынам. 1976 ийыште, Кортасэҥерыш толмеке, ушкал фермым вуйлаташ ӱшанышт, Валерий Андреевлан марлан лектым. Декрет деч вара тӱшка озанлыкыште счетовод-кассирлан, вара бухгалтерлан ыштенам. Ялыште колхоз кермыч дене чапле кевытым чоҥен ыле. Тушто коло шым ий продавецлан ыштенам. Нимо дечат лӱдын омыл, кушко колтеныт, тушто тыршенам. Колхоз кевытлан арендым тӱлаш огыл манын, 2002 ийыште пӧртем пелен лапкым почыктышт. Тиде пагыт неле ыле, пужен ыштыме илыш тӱҥале. Тыге 2015 ий марте мӧҥгӧ пеленысе ужалыме верыште пашам ыштенам. Кермыч кевыт кызытат ял покшелне яра шинча. Кугарня еда ялышкына Морко райпон автолавкыже толеш, но тушкыжат сатум налаш шагалын лектыт. Мый шкеже, арам ынышт кошт, кеч изишак выручкышт лийже манын, налашак тыршем. А кушкыжмын-вӱргечын киндылан Изи Шӱргӧ кевытыш миен толам. Раисия Андрееван суртшо ваштарешак поро пошкудыжо Римма Дмитриевна ила. Анатолий пелашыже кумло кум ий ончычак илыш гыч каен. Кызыт Вячеслав эргыже авам онча, тидын марте пашам ышташ Москвашке коштын . Кок ӱдырамаш самырык годсекак келшен ила. Пырля пашам ыштеныт, пырля каненыт, икманаш, куанжымат, ойгыжымат ваш пайленыт. Шочмо кече, йӱла пайремым эртарыме годым икте-весе деке унала коштыт, пырляк Кесемлак черкыш юмылташ миен толыт. Снимкыште: Раисия Андреева ден Римма Дмитриева. Вячеслав Смоленцевын фотожо. (Тичмаш материалым 28-ше августышто лекше номерыште лудса).

Поэтессе Алевтина Сенькова, ила гын, Олма Илян годым (19 августышто)шочмо кечыжым палемда ыле. Тиде материалым мыланна Провой кундемысе Какшамарий школышто туныктышо Русиния Абрамовна Ласточкина колтен. Алевтина Сенькован илыш корныжо да творчествыж нерген шукертсек материалым пога, туныктымо пашаштыже кучылтеш. «Адак тудын дене тыгай ойго лиймыже шӱмем тарватен», – ешара Русиния Абрамовна. 📸Фото-влакым Русиния Ласточкина колтен. ✅Материалым тичмашнек газетнан сайтыштыже ссылке почеш лудса: газетамарийэл.рф/shket-pele...

💥У Торял муниципал округысо Тошто Торъял тӱвыра пӧртын «Ший оҥгыр» фольклор ансамбльжын участницыже Мая Леухина кидмастар семын ятыр выставкыш шке пашажым аклаш луктеш. КУМДАНРАК: [#alias|газетамарийэл.рф/kidpasham-...|https://газетамарийэл.рф/kidpasham-den-muro-shongylykym-sheҥgeke-poktat/] Алевтина Байкован фотожо