Морко район Тыгыде Морко ялын шочшыжо, Марий Элын сулло журналистше да поэт Юрий Григорьевлан – 60 ий.
Юрий Михайловичым лӱмгечыж дене шокшын-шокшын саламлена да манына: таза лий! Нелылыкым чытен да сеҥен илымет дене тый молымат тыгак сеҥен илаш кумылаҥден шогет. Пеҥгыде лий да волгыдо кумыланак код! Юмо полшыжо!
Тудын нерген "Марий Эл" газетын сайтыштыже лудса:
https://газетамарийэл.рф/mondaltshe-yal-ok-mondalt/
... Вич ий эртымеш Карина нылйола гына коштын, ойленжат пешыже моштен огыл. Йолӱмбаке шогалташ да моло семынак тудат волгыдым ужын кушшо манын, икмыняр операцийым ыштеныт, но нимогай сай вашталтыш лийын огыл.
Лидия Пантелеевна йӱдшӧ-кечыже Юмым сӧрвален, шуко шнуй верлашке кондыштарен...
Алевтина Байкован материалжым тичмашнек тыште лудса:
https://газетамарийэл.рф/kovaj-juketym-myj-rash-kolnem/
Волжский округысо Сотнур кундемыште пытартыш ийлаште ял калыкын илышыжым саемдышаш верч шагал огыл ыштыме.
Сотнур территориальный отделым кумшо ий Людмила Яковлева вуйлата. Кучем пашашке МарГУ-н экономический факультетшым тунем пытарымыж деч вара 1993 ийыште толын. Тӱрлӧ должностьышто тыршен. 2023 ийыште кучемым вуйлаташ ӱшаненыт. Тудын дене ялын тачысе илышыж нерген мутланена.
– Людмила Юрьевна, пытартыш жапыште кундемыштыда лийше вашталтыш дене палдарыза, пожалуйста.
– Ме латкум яллан мутым кучена. Тачысе кечылан 1937 еҥ шотлалтеш. Пашашке толмем годым 2653 еҥ илен. Калык ий еда шагалем толеш. Самырык-влак ялеш илаш кодаш кумыланжак огытыл, олалашке каяш тыршат.
Вашталтыш нерген ойлаш гын, ме эн ондак «Калыкын тӱҥалтышыже» программылан эҥертена. Вет отделнан бюджетше поянак огыл, сандене кугу пашам вораҥдарен колташ йӧнна уке. Кодшо ийын кок проектым возенна ыле, да нуно сеҥышыш лектыныт. Икымшыж дене Шемъер ял уремыште корным ачалышна, весыж дене Сотнурышто обелискым тӱзатышна. Тений селаштак Элым аралыше-влакын аллейыштым почна. Тыште мемнан кундемыште веле огыл, Корамас, Пӧтъял велла гыч СВО-што шочмо элнам аралыше, ӱмыр лугыч лийше коло кум пӧръеҥын фотосӱретшым вераҥдыме. Фотом келыштарыме кажне каркас воктеке питомник гыч кондымо самырык нулгым, тыгак шукияш пеледышым шындыме, асфальтым шарыме. Чыла тидым ача-ава-влакын йодмышт почеш ыштенна. Аллейым почмо годым шуко шинчавӱд йоген, ава-влак эргыштын фотоштым ӧндалын, кужу жап шортыныт. Чыла тидым ужын, чонлан моткоч йӧсын чучын.
Тений адак кок проектым возенна да конкурсыш пуэнна. Икымшыж почеш Элым аралыше-влакын аллейышт йыр чапле печым ыштынена. Тыгак Шемъерыште корным уэмдыме пашам умбакыже шуйынена. Ялыш шумеш корно уда гынат, тыште суртым налыт, уэмдат. Ынде вес уремышкыже кӱм шарынена.
– Ялласе старосто-влакым верысе кучемын ик тӱҥ полышкалышыштлан шотлыман. Тендан денат тыге?
– Ялыште могай йодыш лектеш – тудым старосто дене пырля рашемдена. Мутлан, Полатсолан старостыжо Алексей Семёнов дене кеч-могай йодышым каҥашаш куштылго. Нурмучаш Шайраште кажне ийын субботникым эртарат, кундемым шӱк деч эрыктат.
Руш Шайраште верланыше, кумдан палыме Мӱшылъерыш жапше годым шуко еҥ каналташ толын. Ынде тыште вӱд йӧршеш йомын, кукшо келге лакыш савырнен, тышке коштшо калык шагалемын. Толыт да ончалын гына каят. Ондак ме ер йыр эрыкташ ий еда майыште субботникым эртаренна. Ты пашаште старосто поснак ойыртемалтын. Ынде кажне ялыш шӱкым кышкаш контейнер-влакым шындылме, сандене чыла вереат ятырлан арурак лийын, еҥ-влак сайлан тунем шуыныт. Лачак Шемъерыште, Полатсолаште да Азъял кутырышто контейнер уке. Азъял кутырыштыжо кум суртышто кум пенсионер веле ила. Тышке шумеш куд меҥгым пасу корно дене кайыман. Туге гынат телым тышкат корным лум деч эрыктена. Кеч тидлан шуко оксам кучылтына.
(Умбакыже 16-шо октябрьыште лекше номерыште лудса).
Снимкылаште: Людмила Яковлева; Сотнурышто почмо Чап аллей; Руш Шайраште у пӧртым нӧлташ ямдылалтыт; Мӱшылъер ынде келге лакым ушештара.
Авторын фотожо.
Марий Элыште «Чодырам арален кодена» акций тӱҥалын.
Тудо «Экологий благополучий» нацпроект кышкарыште эрта да Российын ужар поянлыкшым уэмден толмашке виктаралтеш. Тений тӱрысшӧ 70 миллион наре пушеҥгым шындаш палемдыме, Марий Элыште – ик миллион наре иман пушеҥгын озымжым. Кӧ ты суапле пашаш ушнаш кумылан, ончылгоч министерствыш шижтарыман.
Фотом Марий Элын Пӱртӱс поянлык, экологий да йырым-йырысе средам аралыме министерствыжын воткыл лаштыкше гыч налме.
Нӧлталтме корно куштылго огыл
Кужэҥер районысо «Верх-Ушут» ООО кодшо ийын кажне ушкаллан шотлымаште 11157 килограмм шӧрым лӱштен да республикыште У Торъял район «Первый май» да Медведево район «Семёновский» госплемзавод деч вара кумшо верыш лектын.
Кевытче вуйлатыше лийын
Тыгай кӱкшытыш тӱшка озанлык кузе шуын да кызытат ончыл радамыште ӱшанлын ошкылеш гын, тидлан мо полшен да полша? Тыгай йодышым рашемдаш тиде ушемыш мийышна.
Озанлыкысе чумыр пашам Любовь Киселева виктара. Кагаз почеш ушем ӱдыржӧ Елизавета Гибадуллиналан возалтын. Любовь Викторовнан пелашыже илыш гыч кайымек, пӱтынь пашам чолга ӱдырамаш шке вачӱмбакыже налын. Тудо директорын алмаштышыжлан шотлалтеш. Жапше годым Марий кооперативный техникумышто тунемын, кевытчылан ыштен, индивидуальный предприниматель пашамат шуктен. Шочынжо Салтакъял селаште.
Мийымына кечын озанлыкын верланыме рӱдӧ базыштыже паша шӱлыш шолын. Тыштак машинавече, ушкал комплекс, леваш-влак верланеныт. Чумыр паша лачак тыште шукталтеш. Любовь Викторовна паша кабинетыштыже (тӱҥ офисше Кужэҥерыште верланен), озанлык сомыл дене кылдалтше йодыш-влакым рашемден, телефон йыҥгырлан вашештен.
– Озанлыкна кызытеш кугуак огыл: 350 вуй тӱкан шолдыра вольыкым ашнена, 1337 гектар мландым курал-ӱдена, – каласкала ушем вуйлатышын алмаштышыже. – Ончыкыжым вольыкымат, пасумат ешараш шонена. Кызыт мемнан ончылно тыгай задаче шога: шумо кӱкшытым арален кодаш. Но утларак вияҥын каяш чаракшат уло. Мутлан, ик литр шӧрым налме ак иканаште лу наре теҥгелан волен каен. Йӱлалтыме да шӱрымӧ материал, шапаш ужаш чот шергештыныт. А вет шошо ага тӱҥалшаш, роскот ешаралтеш. Такшым кодшо ийым парыш дене мучашленна.
Ушемлан ончычсо Ленин лӱмеш колхоз деч чӱдӧ поянлык кодын. Уэмдаш, уым налаш але олмыкташ кугу роскот ышталтеш. У ий деч ончыч гына комплексын кокшӱдӧ вуй вольыкым ашнаш келыштарыме блокшым тӱрыс ачален шынденыт. Моло оралтым: фермым, левашым – жаплан келшыше материал дене леведыныт.
Вольык озанлыклан – тӱҥ тӱткыш
Озанлыклан пӱтынь гаяк доходым шӧр пуа, сандене тудлан кече еда тӱткыш ойыралтеш. Доярке-влак чынжымак пашам йӧратыше, ӱшанен пуымым жапыштыже да сайын шуктышо улыт. Валентина Щербакова, Светлана Петухова, Эмилия Капустина дояркылан шуко жап ыштат да озанлыкын эн ончыл пашаеҥже-влак семын палемдыман. Светлана Петуховалан кум ий ончыч Марий Элым вуйлатыше Юрий Зайцев республикын правительствыжын тауштымашыжым кучыктен.
Ме комплексыш мийышна, тысе коллектив вуйлатыше, доярке-влак дене мутланышна.
– Мыланна пашадарым келшышым тӱлат, ӧпкелымашна уке, – ойлат доярке-влак Валентина Щербакова ден Светлана Петухова. – Нурсолаште илена, пашашке озанлыкын машинаж дене кондат. Тыгеже моткоч йӧнан. Куд кече вольыкым ончена, лӱштена да кок кече канена. Тидыжат мыланна келша.
Коллектив вуйлатыше Ирина Соколова ден доярке Эмилия Капустина Кокшародо гыч пашашке коштыт. Нунат паша условий келшыше, ончычсо семын кид вий дене ыштышаш сомылым ятырлан шагалемдыме нерген ойлышт. Самырык доярке Маргарита Соловьеван коллективыш ушнымыжым куанен вашлийыныт. Вет таче вольык озанлыкыш самырык-влак пеш шагалын толыт.
Снимкыште: доярке-влак Валентина Щербакова ден Светлана Петухова.
Вячеслав Смоленцевын фотожо.
Марий кечышот:
14 сентябрь – Кайыквусо илян. Вӱд йӱкшымӧ кече. Семон кече.
Черке йӱла почеш 14 сентябрь – Черке У ий тӱҥалтыш.
(Юлиан календарь почеш 1 сентябрьыште) черке илышыште у идалык тӱҥалеш. Тудым эше вес семынже «индикт» маныт. Римысе империйыште тыге налогым тӱлымӧ пагытым палемденыт улмаш. Ончыч индиктын раш датыже лийын огыл. 462 ийыште тудым 1 сентябрьлан палемденыт гын, 537 ийыште обязательный семын пеҥгыдемденыт. Черкын кугыжаныш системыж дене кылдалтмыжлан кӧра, тудо 1 сентябрьым черке идалык тӱҥалтыш семын налын. «Индикт» шомак эркын « У ийыш» савырнен...
газетамарийэл.рф/58083-2/
Черке У ийлан Благовещенский кафедральный соборышто эре кугу пайрем литургий эрта.
Светлана Носован фотожо.
Мастар еҥын кидыштыже тоят пеледеш, маныт калыкыште. Олаште ма, но поснак ялыште, шке сурт-оралтым, палисадникым але кудывече ден тошкемым тӱзатен шындыше оза-шамычым мокталтымак шуэш. Мом гына шонен огыт му! Могай гына кушкылым ончен огыт кушто! Тыглай проста наста гыч, проста йӧнлан эҥертен, шинчам куандарыше сӱретым «сӱретлат», шонен от му… Теве Советский район Люперсола ял уремын ик пӧртшӧ ончылысо кумдыкым озаже-шамыч тыге сылнын тӱзатат. Кушкыл чаткан койжо манын, эреак пӱчкеден шогат.
газетамарийэл.рф/kalyk-pale...
загрузка
Показать ещёДополнительная колонка
О группе
Марий Элысе увер, политике да мер паша, ял озанлык да культур илыш, спорт да таза илыш йӱла, марий артистын, писательын, лӱмлӧ да тыглай марий еҥын пашаже да пӱрымашыже, историй да краеведний, Российысе кундемлаште илыше марий-влак нерген газет.
- Администратор:
- ул. 70 лет Вооруженных Сил СССР, 20, Йошкар-Ола
Скрыть информацию
Правая колонка