გახსოვდეს ვისი გორისა ხარ

ტრამპის ყოფილმა მოკავშირეებმა გადაწყვიტეს ომის საწინააღმდეგო მოძრაობის დაარსება. მოძრაობაში შევლენ ჟურნალისტი ტაკერ კარლსონი, პოლიტიკოსი თომას მესი, ყოფილი კონგრესმენი მარჯორი ტეილორ გრინი და ყოფილი დაზვერვის ოფიცერი ჯო კენტი. ჩვენ ვთქვით: არავითარი უცხოური ომები და ამას სერიოზულად ვუჭერდით მხარს, როდესაც დონალდ ტრამპს ვუჭერდით მხარს, რადგან მან ეს დაპირება დადო. მაგრამ მან ყველას გვიღალატა. ღალატია თუ ტრამპის პოლიტიკა "ჭადრაკი" როგორც ამას მისი მხარდამჭერები წერენ ,ეს გამოჩნდება მაგრამ ეს მოძრობა ამერიკელ საზოგადოებას წაადგება...

სოცქსელში და მედიაში სამი თემის ირგვლივ გრძელდება მსჯელობები: სასჯელი გინების გამო, ფსევდოლიბერალების მდარე იუმორი და შეიძლება თუ არა ქალის გალახვა? თელავის თემამ ოდნავ ჩაიწია ქვემოთ. მარცვალი კიდევ ერთხელ ჩააგდეს, გასაღვივებლად. ახლა სხვა პრიორიტეტები აქვთ. თუმცა სხვა კუთხით გრძელდება განხილვა. 1 თემა: სასჯელი შეურაცხყოფისთვის. ვუსმინე გირჩის ლიდერს ვახო ხუზმიაშვილთან. ამბობს: არ შეიძლება მთავრობის გინების გამო ცნობილი ჟურნალისტი (ინდულგენციაა?!) ციხეში ჩასვაო." ჯერ ერთი, არც სანაიას ციხე მიხარია და არც სხვა ვინმესი. ადრე მე მომიძღვნა მყრალი პოსტები. უკაცრავად და დავიჯიდე ფეხებზე. ესაა მისი დონე და არ უნდა აყვე, თორემ არც პასუხის მოთხოვნის პრობლემაა. მაგრამ სხვა რამეშია საქმე. შეგნებულად აიგივებენ გინებას და კრიტიკას. არავინ სჯის ვინმეს კრიტიკის გამო. სხვათაშორის, არც ცრუ რეპორტაჟების გამო. ორი ტიპის შეურაცხყოფა ვიცით: ფიზიკური და სიტყვიერი. ბევრი ადამიანისთვის სიტყვიერი გაცილებით მწვავეა, ვიდრე ფიზიკური. ფიზიკურად პირადად გეხებიან. დაგარტყეს, დაარტყამ. ან გალახავ, ან გაილახები. გაგლახავენ თუ გალახავ, შერიგებაც მოსულა. ვინც ჩხუბის გამო პროკურატურაში გარბის, ვერ გააგებინებ. სულ სხვაა სიტყვიერი შეურაცხყოფა. გინება სხვა აფექტურ მდგომარეობას იწვევს. რეაგირებას რომ თავი დავანებოთ, სიტყვიერი შეურაცხყოფის შემდეგ რთულია ადამიანს ხელი ჩამოართვა. არ ესმით? ესმით. გუშინაც დავწერე, რომ შეგნებულად დაიწყეს ზუსტად მედიის და ცნობილი ჟურნალისტ-პოლიტიკოსების მეშვეობით და მიზანიც ვიცით: გაყოფა, დაყოფა, ერთმანეთის მიუღებლობის გაძლიერება. ეს ხდება პოლიტიკური მიზნით, რაც ამძიმებს პასუხისმგებლობას. მესმის, როცა საყოფაცხოვრებო დონეზე განაწყენებული მოქალაქე ხელისუფლების მჯსამართით შეიგინება, მაგრამ როცა პოლიტიკოსები და ჟურნალისტები გადადიხართ პირად შეურაცხყოფაზე და უშვერად მოიხსენიებთ ვინმეს ან აგინებთ, თქვენს სისუსტეს და არგუმენტების არქონას ნიშნავს. აკრიტიკეთ ფაქტებით, მიეცით ამ ფაქტებს იურიდიული, მორალური და პოლიტიკური შეფასებები. ამისთვის ვერავინ ვერავის დასჯის. ესაა სიტყვის თავისუფლება. გირჩის ლიდერი ამბობდა, რომ სახელმწიფო კი არ უნდა ებრძოდეს ბილწსიტყვაობას, ამისათვის არის ოჯახი, სკოლა, ეკლესიაო... სამივეს რომ ებრძვიან?! შეგინება და პირადი შეურაცხყოფა არც სიტყვის თავისუფლებაა, არც გამოხატვის. იციან, მაგრამ ასე აწყობთ და ურევენ. შეგინებას და დაგინებასაც აიგივებენ, რადგან ასე აწყობთ. გუშინ დავწერე, რომ ევროკავშირის 20-მდე ქვეყანაშია, სხვა ქვეყნებშიც, მსგავსი კანონმდებლობა და პასუხისმგებლობა, სხვადასხვა ფორმით. ზოგან ჯარიმაა, ზოგან იძულებითი სამუშაოები (ბევრს მოუხდება), ზოგან ციხეც. არ იმჩნევენ. 2 თემა: ფსევდოლიბერალების ე.წ. იუმორი აქაც მიდის შეგნებული აღრევა მწერლის ან სხვა ვინმეს კრიტიკასა და სიძულვილის ენას შორის. ამათ რომ ეღლაბუცათ "მე, ბებია, ილიკო და ილარიონზე", იუმორით ან სერიოზულად გაეკრიტიკებინათ ნოდარ დუმბაძის მოღვაწეობა და ცხოვრება, არ იქნებოდა ასეთი საპასუხო რეაქცია. შეიძლება ბევრს ეპასუხა იგივე ჭრილში და საპირისპირო აზრს დააფიქსირებდა. ეს არაა პრობლემა. მაგრამ როგორ იყო ამათ შემთხვევაში? კითხვა დაისვა ვინ გძულს? სიძულვილი და კრიტიკა ერთია? წინა თემაში შეგინებას და კრიტიკას აიგივებენ. იუმორს უწოდებენ როცა მზესუმზირის გამყიდველებს დასცინიან და კითხვაზე ახლა რითი ირჩენენ თავსო, პასუხობენ დაიხოცნენო. 3 თემა: შეიძლება თუ არა ქალის გალახვა? ბევრი ვიდეო, პოსტი და კომენტარი შემხვდა, მათ შორის ლელოვიზიაშიც განიხილავდნენ და ქალი-ჟურნალისტი ავრცელებდა პოზიციას, რომ მისთვის მისაღებია, თუ ოკუპანტი ქვეყნიდანაა. მე დამიწერა კომენტარებში ქალმა, რომ თუ ქალი და კაცი თანასწორია, გალახვაც შეიძლებაო. არგუმენტად მომიყვანა "ლეკვი ლომისა სწორია..." შემხვდა ასეთი განხილვებიც, რომ ქალი ფიზიკურად სუსტი, კუნთების მასა ნაკლები აქვს და ა.შ. ქალს მაგიტომ არ ვურტყამთ, რომ კუნთების მასა აქვს ნაკლები? ორი რამ ეშლებათ: უფლებებში თანასწორობა ფიზიკურ თანასწორობასთან და მთავარი, ქცევის კოდექსი. მოჭიდავე, ძიუდოსიტი, ძალოსანი ქალები გვყავს. ფიზიკურად შეიძლება იქეთ გალახონ ნებისმიერი მამაკაცი, მაგრამ ეს ნიშნავს, რომ თუ ფიზიკურად ძლიერია, ქალზე შეიძლება ხელი აღმართო? ქალს განა იმიტომ ვცემთ პატივს, რომ სუსტი კუნთები აქვს? ქალი დედაა, ქალი... ქალის, დედის, დის კულტი გვაქვს, ქალის მიმართ პატივისცემიდან გამომდინარე გვაქვს ქცევის ნორმებში, რომ კავისთვის არაკაცურია ქალისთვის ხელის დარტყმა... რა თემების ახსნა და მტკიცება გვიწევს?!

სვით წყალი მშიერზეიაპონიაში ძალიან პოპულარულია წყლის სმა გაღვიძებისთანავე. ეს პროცედურა მათ სამეცნიერო ტესტებითაც დაამტკიცეს. გთავაზობთ იაპონელების მიერ აპრობირებულ მეთოდს და ინსტრუქციას, თუ როგორ უნდა სვათ წყალი სწორად იმისთვის, რომ ჯანმრთელები იყოთ. როგორც ამტკიცებენ, ეს მეთოდი კურნავს შემდეგ დაავადებებს: თავის ტკივილი, სასხრებში მტვრევა, გულის დაავადებები, ართრიტი, ტახიკარდია, ეპილეფსია, ცხიმიანობის მომატება, ბრონქული ასთმა, მენინგიტი, თირკმელების დაავადება, გულისრევა, გასტრიტი, დიარეა, ჰემოროი, დიაბეტი, ყაბზობა, თვალის დაავადებები, საშვილოსნოს დაავადებები, კიბო, ყელ-ყურ-ცხვირის დაავადებები. მკურნალობის მეთოდი 1. დილით, გაღვიძებისთანავე დალიეთ 4 ჭიქა წყალი. 2. გაიხეხეთ კბილები, მაგრამ 45 წუთის განმავლობაში არ ჭამოთ არაფერი. 3. 45 წუთის შემდეგ შეგიძლიათ ჩვეულ რეჟიმში ისაუზმოთ. 4. საუზმის, სადილისა და ვახშმის შემდეგ 2 საათის განმავლობაში არ დალიოთ არაფერი. 5. მოხუცებისა და ავადმყოფებისთვის, რომლებსაც არ შეუძლიათ ერთბაშად 4 ჭიქა წყლის მიღება, რეკომენდებულია დაწყება ნახევარი დოზით, ხოლო შემდგომ ნელ-ნელა მომატება საჭირო რაოდენობამდე. რეკომენდებული დღეების რაოდენობა დაავადებების მიხედვით: 1. მაღალი წნევა - 30 დღე 2. გასტრიტი - 10 დღე 3. დიაბეტი - 30 დღე 4. ყაბზობა - 10 დღე 5. კიბო - 180 დღე 6. ართრიტით დაავდებულებმა ამ მეთოდით უნდა იმკურნალონ პირველი კვირის 3 დღე, მეორე კვირიდან კი ყოველდღე. ამ მეთოდს არ აქვს გვერდითი მოვლენები, ოღონდ გაითვალისწინეთ, რომ მკურნალობის დასაწყისში შარდვა გაგიხშირდებათ. უმჯობესი იქნება, თუ პროცედურას მკურნალობის კურსის დასრულების შემდეგაც გააგრძელებთ და მას ცხოვრების ნორმად აქცევთ. სვით წყალი და დარჩით ჯანმრთელი და აქტიური გაითვალისწინეთ ერთი მნიშვნელოვანი დეტალი: ჩინელები და იაპონელები ჭამის დროს სვამენ ცხელ ჩაის (და არა ცივ წყალს) . დროა, მათ მაგალითს მივბაძოთ. ასე მხოლოდ მოგებული დავრჩებით. მათ, ვისაც ჭამის დროს ცივი სასმელების მიყოლება გიყვართ, გაითვალისწინეთ, რომ ცივი წყალი ანელებს საკვების ათვისებას, განსაკუთრებით აფერხებს იმ საკვების მონელებას, რომელიც ბლომად ცხიმს შეიცავს. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, გაზავებული ცხიმი სწრაფად შედის ჟანგბადთან რეაქციაში და იოლად შეწოვება ნაწლავების მიერ, ხოლო ცივი წყლის მიყოლების შემდეგ ისინი ლაგდება ქსოვილების კედლებზე და კიბოთი დაავადების რისკიც მატულობს.

იმის მაგივრად, რომ ამ ქალის ფერხთით ეფორთხათ, გადარიეს... ეკა კუპატაძის განცხადება: "გააზიარეთ, გემუდარებით! ეს არის, პირველი, ყველაზე სერიოზული, ოფიციალური განცხადება ჩემგან ამ 10 თვის მანძილზე, ამიტომ კიდევ ერთხელ გთხოვთ, დამეხმარეთ გაზიარებაში. არ გამოუვიდათ მკვლელობისთვის პოლიტიკური იარლიყის მიკერება. ახლა დაიწყეს: — უი, ეს ბიჭი მართლა პედოფილი ყოფილა. თუ გიგა იყო პედოფილი, 28 წლის და 8 თვის მანძილზე, მინიმუმ ერთჯერ უნდა დაფიქსირებულიყო, მაშინ როცა 8 წელი ამზადებდა მოსწავლეებს! ამიტომ ჩემი მოთხოვნა: 1) იპოვონ ერთი გოგონა, ვისაც გიგა სექსუალურად ავიწროებდა, ოღონდ უნდა დაამტკიცოს რომ გიგას იცნობდა და დავიჯერებთ, რომ 2-3 გაკვეთილში ნიაზეც შეაფრინა! 2) თუ გამოჩნდება ასეთი გოგონა, 10 000 ლარს ოფიციალურად, სახალხოდ გადავცემ. ეს არის თანხა, რომელიც გიგამ 1 ოქტომბერს, მკვლელობის დღეს, შეიტანა ანაბარზე. 3) თუ არ გამოჩნდება ასეთი გოგონა, ყველას, ვიმეორებ, ყვეეეელას, თუნდაც ირიბად გადაკრული პატარა კომენტარი ეწეროს, აუცილებლად ვაგებინებ პასუხს! P.S. თანამებრძოლნო, გთხოვთ, ჩამიყარეთ ყველა კომენტარი პირადში, სადაც წააწყდებით გიგასგან სექსუალური ძალადობის შესახებ თუნდაც გადაკრულ შინაარსს"... 🙌

ამასობაში ჰეიდი ტალიავინის კომისიის დასკვნა რომელსაც ნაცები დაეთანხმნენ და ხელი მოაწერეს(ქართულ ენაზე მე ტექსტი ვერ მოვიძიე): 14.) Открытые боевые действия начались с крупномасштабной грузинской военной операции против города Цхинвали и его окрестностей в ночь с 7 на 8 августа 2008 года. Операция началась с массированного грузинского артиллерийского обстрела. В самом начале Командующий грузинского контингента Смешанных сил по поддержанию мира (ССПМ), бригадный генерал Мамука Курашвили заявил, что операция была нацелена на восстановление конституционного порядка на территории Южной Осетии. Несколько позже грузинская сторона опровергла заявление Мамуки Курашвили как несанкционированное и обосновывала операцию отражением предполагаемого российского вторжения. Официальная грузинская информация, предоставленная Комиссии, говорит в этом отношении следующее: "чтобы защитить суверенитет и территориальную целостность Грузии, а также безопасность граждан Грузии в 23.35 7 августа президент Грузии издал приказ начать оборонительную операцию со следующими целями: - Защита гражданских лиц в Цхинвальском регионе/Южная Осетия/; - Нейтрализация огневых позиций, с которых вёлся огонь по гражданским лицам, грузинским миротворцам и полиции; - Остановка движения регулярных частей Российской Федерации через Рокский туннель внутрь Цхинвальского региона /Южная Осетия/. 14.) Open hostilities began with a large-scale Georgian military operation against the town of Tskhinvali and the surrounding areas, launched in the night of 7 to 8 August 2008. Operations started with a massive Georgian artillery attack. At the very outset of the operation the Commander of the Georgian contingent to the Joint Peacekeeping Forces (JPKF), Brigadier General Mamuka Kurashvili, stated that the operation was aimed at restoring the constitutional order in the territory of South Ossetia. Somewhat later the Georgian side refuted Mamuka Kurashvili's statement as unauthorised and invoked the countering of an alleged Russian invasion as justification of the operation. The official Georgian information provided to the Mission says in this regard that "to protect the sovereignty and territorial integrity of Georgia as well as the security of Georgia's citizens, at 23.35 on August 7, the President of Georgia issued an order to start a defensive operation with the following objectives: • Protection of civilians in the Tskhinvali Region/South Ossetia; • Neutralisation of the firing positions from which fire against civilians, Georgian peacekeeping units and police originated; • Halting of the movement of regular units of the Russian Federation through the Roki tunnel inside the Tskhinvali Region /South Ossetia/. 15.) Заявление грузин о российском вторжении подкреплялось, среди прочего, утверждениями о незаконном входе в Южную Осетию большого числа российских войск и бронетехники до начала грузинской операции. Согласно грузинским ответам на вопросы Комиссии, процесс наращивания российских сил в Южной Осетии начался в начале июля 2008 года, продолжился в ходе августа и включал войска и медицинский персонал, палатки, бронетехнику, танки, самоходную артиллерию и артиллерийские установки. Этот процесс предположительно усилился в ночь с 6 на 7 августа и поздним вечером 7 августа. Однако грузинские обвинения о наращивании до 8 августа 2008 года вооружённых сил России в Южной Осетии отрицались российской стороной. Согласно российской информации, предоставленной Комиссии, вход первых российских подразделений на территорию Южной Осетии, а также атака грузинских целей российскими воздушными силами и артиллерией начались в 14.30 8 августа, то есть сразу после принятия решения главой Российской Федерации о вступлении в бой. 15.) The Georgian allegations of a Russian invasion were supported, inter alia, by claims of illegal entry into South Ossetia of a large number of Russian troops and armour, prior to the commencement of the Georgian operation. According to Georgian answers to the Mission´s questions, the process of building-up of Russian forces in South Ossetia had started in early July 2008, continued in the course of August and included troops and medical personnel, tents, armoured vehicles, tanks, self-propelled artillery and artillery guns. This process allegedly intensified in the night of 6 to 7 August and in the late evening of 7 August. Georgian allegations of Russian military build-up in South Ossetia prior to 8 August 2008 were denied, however, by the Russian side. According to the Russian information provided to the Mission, the first Russian units entered the territory of South Ossetia, and Russian air force and artillery began their attacks on Georgian targets at 14.30 on 8 August, i.e. immediately after the decision for an intervention was made by the leadership of the Russian Federation. 16.) Комиссия не может рассматривать как достаточно обоснованное утверждение грузин о крупномасштабном вторжении российских вооружённых сил в Южную Осетию до 8 августа 2008 года. Однако имеется много сообщений и публикаций, в том числе российского происхождения, указывающих на то, что российская сторона обучала и вооружала югоосетинские и абхазские силы до конфликта в августе 2008 года. Дополнительно, как представляется, имел место приток добровольцев или наемников с территории Российской Федерации в Южную Осетию через Рокский туннель и Кавказский хребет в начале августа, а также присутствие некоторых российских сил в Южной Осетии, помимо миротворческого батальона ССПМ, до 14.30 8 августа 2008 года. Также, по-видимому, российские воздушные силы начали свои операции по грузинским целям, в том числе за пределами югоосетинской административной границы, уже утром 8 августа, то есть до того времени, которое значится в российской официальной информации. Российские воздушные силы, согласно сообщениям, начали свою атаку в центральной Грузии (Вариани, Гори), постепенно распространяя свои действия на другие части страны, включая военную базу в Сенаки, военные объекты в порту Поти и столице Тбилиси, а также на некоторые объекты двойного назначения, такие как радар в тбилисском аэропорту, железнодорожные пути, иные объекты инфраструктуры и коммуникаций. Имеются противоречивые сообщения о том, являлись ли удары по гражданским объектам в ряде случаев преднамеренными или же они относятся к так называемому "сопутствующему ущербу". Комиссия не нашла неопровержимых доказательств какой-либо из версий. В дополнение к российским наземным и воздушным силам к вооружённому конфликту вскоре присоединился Черноморский флот, атаковав цели на грузинской территории вне Южной Осетии и обеспечив военно-морское прикрытие сухопутной операции. 16.) The Mission is not in a position to consider as sufficiently substantiated the Georgian claim concerning a large-scale Russian military incursion into South Ossetia before 8 August 2008. However, there are a number of reports and publications, including of Russian origin, indicating the provision by the Russian side of training and military equipment to South Ossetian and Abkhaz forces prior to the August 2008 conflict. Additionally there seems to have been an influx of volunteers or mercenaries from the territory of the Russian Federation to South Ossetia through the Roki tunnel and over the Caucasus range in early August, as well as the presence of some Russian forces in South Ossetia, other than the Russian JPKF battalion, prior to 14.30 hours on 8 August 2008. Also it seems that the Russian air force started its operations against Georgian targets, including those outside South Ossetian administrative boundaries, already in the morning of 8 August, i.e. prior to the time given in the Russian official information. The Russian air force reportedly started its attacks in central Georgia (Variani, Gori), gradually extending such activities to other parts of the country, including the Senaki military base, military targets in the port of Poti and the capital of Tbilisi as well as some dual purpose objects such as the Tbilisi airport radar, railroad tracks and other infrastructure and communication facilities. There are conflicting reports over whether in some instances civilian objects were hit deliberately or in terms of so-called collateral damage. The Mission found no conclusive evidence for either version. In addition to the Russian ground and air forces, the Black Sea fleet also soon engaged in the armed conflict, attacking targets on Georgian territory outside South Ossetia and providing naval cover for land operations. 17.) В ходе вооруженного конфликта, названного впоследствии пятидневной войной, и сразу после него, российская сторона обосновывала свою военную интервенцию намерением остановить, как утверждалось, продолжающийся геноцид осетинского населения грузинскими силами, а также защитить российских граждан, проживающих в Южной Осетии, и российский контингент Смешанных сил по поддержанию мира, развернутый в Южной Осетии в соответствии с Сочинским Соглашением 1992 года. Россия утверждала, что утром 8 августа 2008 года двое российских миротворцев были убиты и пять ранены в результате атаки грузин на миротворческую базу в Цхинвали. Грузия отрицала преднамеренное нападение на российских миротворцев, утверждая, что грузинские войска, входящие в Цхинвали, были обстреляны подразделениями российских миротворцев, и что они были вынуждены открыть ответный огонь. Комиссия не располагает независимыми свидетельствами, которые могли бы доказать или опровергнуть обвинения любой из сторон. Хотя, принимая во внимание опасность сложившейся на месте ситуации, жертвы среди российского миротворческого персонала вполне вероятны. Что касается российских и югоосетинских обвинений в геноциде, то они стали не так часто звучать в последующие месяцы, поскольку предполагаемое грузинское намерение осуществить геноцид осталось недоказанным. Число жертв среди осетинского гражданского населения оказалось намного меньше, чем утверждалось вначале. Российские официальные лица первоначально заявляли, что приблизительно 2 000 гражданских лиц были убиты в Южной Осетии грузинскими силами, но позже общее число югоосетинских гражданских потерь в конфликте августа 2008 года было сокращено до 162-х. 10 августа грузинское правительство объявило об одностороннем перемирии и о своём намерении вывести грузинские силы из Южной Осетии. Однако это перемирие не было подержано противоборствующей стороной. Наконец, в ночь с 10 на 11 августа большая часть грузинских сил покинула территорию Южной Осетии. Они преследовались российскими войсками, которые вторглись вглубь грузинской территории, перейдя административные границы Южной Осетии и Абхазии, и заняли военные позиции во многих грузинских городах, включая Гори, Зугдиди, Сенаки и Поти. Во время заключительной фазы боевых действий абхазские подразделения при поддержке российских сил атаковали грузинские позиции в верхней части Кодорского ущелья и захватили эту территорию, которая была оставлена грузинскими силами и большей частью местного грузинского населения 12 августа 2008 года. 17.) In the course of the armed conflict, subsequently named a "five-day war", and its immediate aftermath, the Russian side justified their military intervention by their intention to stop an allegedly ongoing genocide of the Ossetian population by the Georgian forces, and also to protect Russian citizens residing in South Ossetia and the Russian contingent of the Joint Peacekeeping Forces deployed in South Ossetia in accordance with the Sochi Agreement of 1992. Russia claimed that in the morning of 8 August 2008 two Russian peacekeepers were killed and five wounded by the Georgian attacks on the peacekeepers' premises in Tskhinvali. Georgia denied having conducted deliberate attacks against the Russian peacekeepers, arguing that the Georgian troops entering Tskhinvali were fired at from the Russian peacekeepers` compounds and that they had to return fire. The Mission does not have independent reports which could substantiate or deny the allegations of either side. Albeit, taking into account the existing dangerous conditions on the ground, casualties among the Russian PKF personnel were likely. As far as Russian and South Ossetian accusations of genocide are concerned, they became less frequent in later months as the alleged Georgian intent for genocide could not be proven. The number of casualties among the Ossetian civilian population turned out to be much lower than claimed at the beginning. Russian officials stated initially that about 2 000 civilians had been killed in South Ossetia by the Georgian forces, but later on the number of overall South Ossetian civilian losses of the August 2008 conflict was reduced to 162. On 10 August, the Georgian Government declared a unilateral ceasefire and its intention to withdraw Georgian forces from South Ossetia. This ceasefire, however, was not followed by the opposite side. Finally, by the night of 10 to 11 August, most of the Georgian forces had withdrawn from the territory of South Ossetia. They were followed by Russian troops who entered deeper into Georgian territory by crossing the administrative boundaries of both South Ossetia and Abkhazia and set up military positions in a number of Georgian towns, including Gori, Zugdidi, Senaki and Poti. During the final phase of military hostilities, Abkhaz units supported by Russian forces attacked the Georgian positions in the upper Kodori Valley and seized this territory, which had been vacated by the Georgian forces and most of the local Georgian population by 12 August 2008. 18.) Россия назвала свою военную акцию в Грузии "операцией по принуждению к миру", в то время как Грузия назвала её "агрессией". Международное сообщество, включая таких ведущих игроков, как ЕС, избегало применять какую-либо из формальных квалификаций. Однако существовало общее требование остановить военные действия. 12 августа французский Президент Николя Саркози, в качестве Председателя Европейского Союза, посетил Москву и Тбилиси с намерением добиться прекращения военных действий. Был согласован план перемирия в шесть пунктов, предусматривающий, среди прочего, немедленное прекращение военных действий и возвращение сил к позициям, занимаемым ими до вооруженного конфликта. Однако, как говорят, российские и югоосетинские силы продолжали своё продвижение в течение нескольких дней после объявления августовского перемирия и заняли дополнительные территории, включая район Ахалгори, который находился под грузинским управлением до конфликта в августе 2008 года, хотя и располагался в пределах административных границ Южной Осетии, проложенных в советский период. Большинство российских войск ушло со своих позиций за пределами административных границ Южной Осетии и Абхазии после 22 августа, некоторые ушли только после достижения соглашения в Москве 8 сентября 2008 года, или даже позже - в начале октября 2008 года. Предметом спора остается полнота выполнения всеми сторонами двух вышеупомянутых соглашений. Однако следует отметить, что с соглашением, заключенным 8 сентября 2008 года, театр действий вышел из сферы военных операций и вернулся в область политических и дипломатическим действий. Они включили в себя ожесточенную дискуссию об ответственности за конфликт, которая началась раньше, чем полностью замолчали пушки. 18.) Russia called its military actions in Georgia a "peace enforcement operation", while Georgia called it an "aggression". The international community, including major actors such as the EU, was reluctant to enter into any formal qualifications. There was, however, a general call to stop the fighting. On 12 August, French President Nicolas Sarkozy, in his capacity as Chairman of the European Council, went to Moscow and Tbilisi in a move to stop the military hostilities. A six-point ceasefire plan was agreed upon, providing, inter alia, for the immediate cessation of hostilities and withdrawal of forces to the positions occupied prior to the armed conflict. However, the Russian and South Ossetian forces reportedly continued their advances for some days after the August ceasefire was declared and occupied additional territories, including the Akhalgori district which had been under Georgian administration until the August 2008 conflict, even if it is located within the administrative boundaries of South Ossetia as they had been drawn during the Soviet period. Most of the Russian troops withdrew from their positions beyond the administrative boundaries of South Ossetia and Abkhazia after 22 August, some of them only after an implementation agreement was reached on 8 September 2008 in Moscow or even as late as early October 2008. The full compliance by all parties with the above two agreements remains a matter of dispute. It should be noted, however, that with the implementation agreement concluded on 8 September 2008, the theatre of events ceased to be in the military sphere of operations and went back to the realm of political and diplomatic action. This included a fierce discussion of the responsibilities for the conflict, which started even before the guns had fallen completely silent. 19.) Существует вопрос, было ли применение силы Грузией в Южной Осетии, начавшееся с артобстрела Цхинвали в течение ночи с 7 на 8 августа 2008 года, допустимо по международным нормам. Не было. Грузия осознавала, что запрет на использование силы применим к её конфликту в Южной Осетии и вытекает из специальных юридически обязательных международных документов, таких как Сочинское соглашение 1992 года и "Меморандум о мерах по обеспечению безопасности и укреплению взаимного доверия между сторонами в грузино-осетинском конфликте" 1996 года. Даже если предположить, что Грузия отражала атаку, например, в ответ на нападение Южной Осетии на поселки региона с грузинским населением, согласно международному праву, её вооруженный ответ должен был быть как необходимым, так и пропорциональным. Невозможно признать, что артобстрел Цхинвали в течение большой части ночи ракетными системами залпового огня "Град" и тяжелой артиллерией удовлетворяют требованиям необходимости и пропорциональности для защиты поселков. Из незаконного характера грузинского военного нападения следует, что ответные оборонительные действия Южной Осетии соответствовали международному праву в терминах законной самозащиты. Однако, любые операции югоосетинских сил, выходящие за рамки отражения грузинских военных атак, в особенности действия, совершенные против этнических грузин внутри и вне Южной Осетии, необходимо рассматривать как нарушения Международного Гуманитарного Права и во многих случаях также и Законодательства в области прав человека. Кроме того, все югоосетинские боевые действия против грузинских вооруженных сил после достижения соглашения о перемирии от 12 августа 2008 года также являются незаконными. 19.) There is the question of whether the use of force by Georgia in South Ossetia, beginning with the shelling of Tskhinvali during the night of 7/8 August 2008, was justifiable under international law. It was not. Georgia had acknowledged that the prohibition of the use of force was applicable to its conflict in South Ossetia in specific legally binding international documents, such as the Sochi Agreement of 1992 or the 1996 Memorandum on Measures to Provide Security and Strengthen Mutual Trust between the Sides in the Georgian-South Ossetian Conflict. Even if it were assumed that Georgia was repelling an attack, e.g. in response to South Ossetian attacks against Georgian populated villages in the region, according to international law, its armed response would have to be both necessary and proportional. It is not possible to accept that the shelling of Tskhinvali during much of the night with GRAD multiple rocket launchers (MRLS) and heavy artillery would satisfy the requirements of having been necessary and proportionate in order to defend those villages. It follows from the illegal character of the Georgian military assault that South Ossetian defensive action in response did conform to international law in terms of legitimate self-defence. However, any operations of South Ossetian forces outside of the purpose of repelling the Georgian armed attack, in particular acts perpetrated against ethnic Georgians inside and outside South Ossetia, must be considered as having violated International Humanitarian Law and in many cases also Human Rights Law. Furthermore, all South Ossetian military actions directed against Georgian armed forces after the ceasefire agreement of 12 August 2008 had come into effect were illegal as well. 20.) Есть, как минимум, еще один правовой вопрос, относящийся к началу конфликта, состоящий в том, можно ли оправдать использование Грузией силы против российских миротворцев на грузинской территории, то есть в Южной Осетии. Ответ снова отрицательный. Военной атаки России до начала грузинской операции не было. Комиссия не смогла найти подтверждений грузинским заявлениям о крупномасштабном присутствии российских вооруженных сил в Южной Осетии до грузинского наступления с 7 на 8 августа. Не может быть также проверено, была ли Россия на грани такого крупного нападения, несмотря на наличие подразделений и техники, делающих это легко осуществимым. Нет также никаких свидетельств в поддержку заявлений о том, что российские миротворцы в Южной Осетии вопиюще нарушали свои обязательства по соответствующим международным договорам, таким как Сочинское соглашение, и таким образом, возможно, утратили свой международно-правовой статус. Следовательно, применение силы Грузией против российских миротворческих сил в Цхинвали в ночь с 7 на 8 августа 2008 года противоречит международному праву. 20.) At least as far as the initial phase of the conflict is concerned, an additional legal question is whether the Georgian use of force against Russian peacekeeping forces on Georgian territory, i.e. in South Ossetia, might have been justified. Again the answer is in the negative. There was no ongoing armed attack by Russia before the start of the Georgian operation. Georgian claims of a large-scale presence of Russian armed forces in South Ossetia prior to the Georgian offensive on 7/8 August could not be substantiated by the Mission. It could also not be verified that Russia was on the verge of such a major attack, in spite of certain elements and equipment having been made readily available. There is also no evidence to support any claims that Russian peacekeeping units in South Ossetia were in flagrant breach of their obligations under relevant international agreements such as the Sochi Agreement and thus may have forfeited their international legal status. Consequently, the use of force by Georgia against Russian peacekeeping forces in Tskhinvali in the night of 7/8 August 2008 was contrary to international law. 21.) При рассмотрении законности применения российской военной силы против Грузии, ответ должен быть дифференцирован. Российская реакция на грузинскую атаку может быть разделена на две фазы: первая - немедленная реакция с целью защиты российских миротворцев; вторая - вторжение российских вооруженных сил в Грузию, которое было осуществлено далеко за пределы административных границ Южной Осетии. В первом случае не вызывает больших сомнений то, что, если российские миротворцы подверглись нападению, Россия имела право защитить их, используя военные средства пропорционально нападению. Следовательно, российское использование силы в целях защиты во время первой фазы конфликта было бы законным. Во втором случае необходимо установить, была ли последующая кампания российских вооружённых сил в глубине Грузии необходима и пропорциональна с точки зрения защиты против первоначальной грузинской атаки. Хотя следует отметить, что определить, где должна быть проведена линия, не просто; тем не менее, как представляется, большая часть российских военных действий вышла далеко за пределы разумной обороны. Это относится ко всем видам массированных и продолжительных военных действий от бомбардировки верхней части Кодорского ущелья до разворачивания бронетанковых подразделений на обширной территории Грузии, возведения военных позиций вблизи главных грузинских городов, а также контролирования главных дорог и развертывания военно-морских сил в Чёрном море. Все это не может быть расценено даже как отдаленно соразмерное с угрозой российским миротворцам в Южной Осетии. Кроме того, непрерывные разрушения, которые происходили после соглашения о перемирии, не могут быть оправданы никаким образом. Поскольку такие продолжительные российские военные действия, перешедшие глубоко в Грузию, проводилось в нарушение международного права, из этого следует, что грузинские военные силы действовали в целях законной самозащиты согласно 51 Статье Устава ООН. Таким образом, в течение очень немногих дней картина законных и незаконных военных действий между главными участниками, Грузией и Россией, изменилась на противоположную. 21.) When considering the legality of Russian military force against Georgia, the answer needs to be differentiated. The Russian reaction to the Georgian attack can be divided into two phases: first, the immediate reaction in order to defend Russian peacekeepers, and second, the invasion of Georgia by Russian armed forces reaching far beyond the administrative boundary of South Ossetia. In the first instance, there seems to be little doubt that if the Russian peacekeepers were attacked, Russia had the right to defend them using military means proportionate to the attack. Hence the Russian use of force for defensive purposes during the first phase of the conflict would be legal. On the second item, it must be ascertained whether the subsequent Russian military campaign deeper into Georgia was necessary and proportionate in terms of defensive action against the initial Georgian attack. Although it should be admitted that it is not easy to decide where the line must be drawn, it seems, however, that much of the Russian military action went far beyond the reasonable limits of defence. This holds true for all kinds of massive and extended military action ranging from the bombing of the upper Kodori Valley to the deployment of armoured units to reach extensive parts of Georgia, to the setting up of military positions in and nearby major Georgian towns as well as to control major highways, and to the deployment of navy units on the Black Sea. All this cannot be regarded as even remotely commensurate with the threat to Russian peacekeepers in South Ossetia. Furthermore, continued destruction which came after the ceasefire agreement was not justifiable by any means. It follows from this that insofar as such extended Russian military action reaching out into Georgia was conducted in violation of international law, Georgian military forces were acting in legitimate self-defence under Article 51 of the UN Charter. In a matter of a very few days, the pattern of legitimate and illegitimate military action had thus turned around between the two main actors Georgia and Russia.

😃 🇮🇱🇺🇸 ამერიკელი სენატორი და ისრაელის პრემიერ-მინისტრი ბენიამინ ნეთანიაჰუ.

ქართული პოლიტიკის მძიმეწონოსნების შეკრებაა. 35 წლის შემდეგ რომ ესენი იქნებიან ოპოზიციოს მამოძრავებლები...

აი უკრი ყოფილა თურმე და ეკლესიაზე მიმშარდველი ესტონელის არ იყოს რუუსად გვტენიდენ. გატეხილში დარჩენილან გოგოები შესაბამისი ყურადღება ვერ მივიღეთო და ქორწილის ჩაშლა მოუნდომებიათ. ისე როგორ ყველა დაკავებული იყო თორე სამი უცოლო "გრუზინი" რომ მისულიყო და გეეთბოთ რუსულ-ქართულ-უკრაინული ურთიერთობები ამხელა შარს კი აცდებოდა ყველა, რავა სუფრა იყო საძნებნელი, "ტანც პლაშატკა", თუ ნომერი ყორფელი ერთად იყო. PS: უყურადღებოდ დარჩენილი ქალი მიტოვებულად გრძნობხ თავს და ბოროტდება, საშიშია.

გვეშველება აწი

თ ე მ უ რ ლ ე ნ გ ი ვინ იყო სინამდვილეში ისტორიაში ყველაზე სასტიკი დამპყრობელი მეთოთხმეტე საუკუნის მეორე ნახევარში, როდესაც ჩინგიზ-ყაენის მიერ შექმნილი მონღოლთა გიგანტური იმპერია ნაწილებად იშლებოდა, შუა აზიის მტვრიან სტეპებში გამოჩნდა ახალი, შემზარავი ძალა. ეს არ იყო ჩინგიზის პირდაპირი შთამომავალი, მაგრამ ის საკუთარ თავს მის სულიერ მემკვიდრედ და, რაც მთავარია, „ღვთის რისხვად“ მიიჩნევდა. მისი სახელი იყო თემური, თუმცა ისტორიამ ის იცნობს როგორც თემურლენგი (ტამერლანი), ანუ „კოჭლი თემური“. ვინ იყო ეს ადამიანი სინამდვილეში? უბრალო მომთაბარე ყაჩაღი, რომელმაც ძალაუფლებისთვის გზა თავის ქალების პირამიდებით გაიკაფა, თუ გენიალური სტრატეგოსი და ხელოვნების მეცენატი, რომელსაც მსოფლიო ბატონობის გრანდიოზული გეგმა ამოძრავებდა? სწორედ ამ კითხვებზე პასუხის გაცემა ვცადოთ ამ სტატიით. ტამერლანი დაიბადა 1336 წელს, მივარდნილ სოფელ ხოჯა-ილღარში, დღევანდელი უზბეკეთის ქალაქ შაჰრისაბზთან ახლოს. ეს იყო ისტორიული რეგიონი, ცნობილი როგორც მავერანაჰრი, ოდესღაც აზიური ცივილიზაციის აკვანი, რომელიც მეთოთხმეტე საუკუნეში უკვე ჩინგიზ-ყაენის მიერ შექმნილი იმპერიის ნანგრევებად იყო ქცეული და ჩაღათას ულუსს ეკუთვნოდა. ის იყო ბარლასების გათურქებული მონღოლური ტომის წევრი. ბარლასები იყვნენ მონღოლები, რომლებმაც საუკუნეების განმავლობაში ადგილობრივ თურქულ მოსახლეობასთან ასიმილაცია განიცადეს, მიიღეს მათი ენა (თურქულის ჩაღათაური დიალექტი) და ისლამი, თუმცა მონღოლურ სამხედრო ტრადიციებსა და წარმომავლობის სიამაყეს ჯიუტად ინარჩუნებდნენ. მაგრამ სწორედ ამ წარმომავლობაში იმალებოდა თემურის ცხოვრების მთავარი დრამა და მისი უსაზღვრო ამბიციების წყარო. მის ძარღვებში არ ჩქეფდა ჩინგიზ-ყაენის სისხლი. ეს იყო ანომალია მონღოლური სამყაროს მკაცრ იერარქიაში. „იასას“, ანუ დიდი ჩინგიზის კანონთა კრებულის მიხედვით, რომელიც ჯერ კიდევ უზენაეს ავტორიტეტად ითვლებოდა, „ყაენის“ – უმაღლესი მმართველის ტიტულის ტარების უფლება მხოლოდ ჩინგიზის პირდაპირ, „ოქროს ურუღის“ (სამეფო გვარის) შთამომავალს ჰქონდა. ეს „დეფექტი“ იქცა თემურის უდიდეს კომპლექსად, რომელიც მთელი ცხოვრება ცდილობდა დაეძლია. ის ვერ გახდებოდა კანონიერი ყაენი, ამიტომ უნდა გამხდარიყო ყველაზე ძლევამოსილი ადამიანი, რომელსაც ყაენიც კი დაემორჩილებოდა. თავისი არასრულფასოვანი წარმომავლობის კომპენსირებას ის რამდენიმე გზით ცდილობდა. თემურს სურდა ძალაუფლებითა და სისასტიკით ჩინგიზ-ყაენისთვისაც კი გადაეჭარბებინა, რათა ყველასთვის ეჩვენებინა, რომ ძალა და ნებისყოფა სისხლზე მნიშვნელოვანი იყო. მან სტრატეგიულად იქორწინა ჩინგიზიდ პრინცესებზე. ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო მისი ქორწინება ჩაღათას ულუსის ყაენის ქალიშვილზე, სარაი-მულქ ხათუნზე. ამ ქორწინებით მან მიიღო საპატიო ტიტული „გურგანი“ (სპარსულად „გურაგანი“), რაც „ყაენის სიძეს“ ნიშნავდა. ეს ტიტული ამაღლებდა მის სტატუსს და მის მმართველობას ერთგვარ ლეგიტიმურობას სძენდა. ის არასდროს უწოდებდა საკუთარ თავს ყაენს და ყოველთვის მის გვერდით ჰყავდა ჩინგიზიდი მარიონეტი, რომლის სახელითაც ფორმალურად მართავდა. თემურ-ლენგის ახალგაზრდობა იყო კლასიკური ისტორია ძალაუფლებისთვის მებრძოლი, ქარიზმატული ავანტიურისტისა დაქსაქსულ და ანარქიით მოცულ სამყაროში. მეთოთხმეტე საუკუნის შუა წლების მავერანაჰრი იყო წვრილი ბელადების, მომთაბარე ტომებისა და დაქირავებული რაზმების მუდმივი ბრძოლის ასპარეზი. თემურმა კარიერა დაიწყო როგორც მცირე რაზმის მეთაურმა. ის და მისი მეომრები ეწეოდნენ იმას, რასაც მაშინ გადარჩენა ერქვა და დღეს ყაჩაღობად ჩაითვლებოდა: თავს ესხმოდნენ მდიდარ ქარავნებს, იტაცებდნენ ცხენებსა და ცხვრის ფარებს და ემსახურებოდნენ იმას, ვინც მეტს გადაიხდიდა. ლეგენდის თანახმად, დაახლოებით 1363 წელს, ერთ-ერთი ასეთი შეტაკების დროს, სეისტანში (დღევანდელი ირანისა და ავღანეთის ტერიტორია), ის მძიმედ დაიჭრა. მტრის ისრები მოხვდა მის მარჯვენა ფეხსა და მარჯვენა ხელში. ჭრილობებისგან ის გადარჩა, მაგრამ შედეგად სამუდამოდ დაკოჭლდა და მისი მარჯვენა ხელის ორი თითი (საჩვენებელი და შუა) მოძრაობის უნარს ვეღარ აღიდგენდა. ამ ფიზიკურმა ნაკლმა მას სპარსული ზედმეტსახელი „თემურ-ი ლენგ“, ანუ „კოჭლი თემური“ შესძინა, რომელიც ევროპულ ენებში „ტამერლანად“ ტრანსფორმირდა. თუმცა, ფიზიკურმა ტკივილმა და ნაკლმა მასში არა სისუსტე, არამედ რკინის ნებისყოფა და გაორმაგებული სისასტიკე შვა. ის გახდა ცოცხალი მაგალითი იმისა, რომ დაშავებულ, მაგრამ გადარჩენილ მხეცზე საშიში არაფერია. მან ისწავლა, საკუთარი ტკივილი სხვების ტკივილად ექცია და მისი, როგორც უშიშარი და დაუნდობელი მეთაურის, სახელი მთელ რეგიონში გავრცელდა. თავისი ქარიზმის, სამხედრო ალღოსა და დიპლომატიური მანევრების წყალობით, თემურმა თანდათანობით შემოიკრიბა მავერანაჰრის დაქსაქსული მონღოლურ-თურქული ტომები. მან გაანადგურა ყველა კონკურენტი და 1370 წელს, დიდ ყურულთაიზე (ტომების საერთო კრება), ის ოფიციალურად გამოცხადდა მავერანაჰრის უზენაეს მმართველად ამირას (ემირის) ტიტულით. ეს არაბული სიტყვა „მბრძანებელს“, „სარდალს“ ნიშნავს და ის მიზანმიმართულად აირჩიეს. ეს არ იყო „ყაენის“ ტიტული, რაც კანონიერად არც ეკუთვნოდა, მაგრამ ის რეალურ, აბსოლუტურ ძალაუფლებას განასახიერებდა. როგორც უკვე აღვნიშნეთ, მან ფორმალურად შეინარჩუნა ჩინგიზიდების მმართველობის ილუზია. მან ტახტზე დასვა მარიონეტი ყაენი ჩინგიზის შთამომავლებიდან, რომელსაც არანაირი რეალური ძალაუფლება არ ჰქონდა. მონეტები იჭრებოდა მარიონეტი ყაენის სახელით, ლოცვებში მას მოიხსენიებდნენ, მაგრამ ყველა გადაწყვეტილებას იღებდა ამირა თემური. თავისი ძალაუფლების ცენტრად და იმპერიის გულად მან აირჩია ქალაქი სამარყანდი. მან ეს უძველესი, მაგრამ იმ დროს დანგრეული ქალაქი თავისი იმპერიის ზღაპრულ დედაქალაქად აქცია, რომლის გალამაზებასა და განდიდებაზეც მთელი დარჩენილი ცხოვრება ზრუნავდა, თუმცა თავად, როგორც ნამდვილი მომთაბარე, იშვიათად ცხოვრობდა სასახლეში და უმეტეს დროს ლაშქრობებსა და სამხედრო კარვებში ატარებდა. სამარყანდი გახდა არა მხოლოდ მისი ძალაუფლების, არამედ მისი ლეგიტიმურობის სიმბოლოც. თემურლენგის მიერ შექმნილი იმპერია არ იყო ტრადიციული სახელმწიფო, რომელსაც ჰქონდა ჩამოყალიბებული ბიუროკრატიული აპარატი ან ერთიანი სამართლებრივი სისტემა. ეს იყო უზარმაზარი სამხედრო მანქანა, რომელიც მთლიანად ერთი ადამიანის ნებასა და მის მიერ დანერგილ შიშზე იდგა. მისი მმართველობის მეთოდები ეფუძნებოდა ორ, ერთი შეხედვით, აბსოლუტურად ურთიერთგამომრიცხავ პრინციპს: უსაზღვრო და გააზრებულ სისასტიკეს დაპყრობილ ტერიტორიებზე და უნიკალური ადამიანური კაპიტალის მობილიზებას თავის დედაქალაქში. თემურლენგის სისასტიკე არ იყო იმპულსური, ემოციური ან ფსიქოპათიური გამოვლინება, თუმცა პიროვნულად ის უდავოდ სასტიკი იყო. მისთვის ტერორი იყო მმართველობის ყველაზე ეფექტური ინსტრუმენტი, გააზრებული ფსიქოლოგიური ომი, რომელიც მიზნად ისახავდა მოწინააღმდეგის ნებისყოფის სრულად განადგურებას. მისი პოლიტიკა მარტივი და პროგნოზირებადი იყო, რაც მას კიდევ უფრო შემზარავს ხდიდა. ქალაქს, რომელიც მასთან ელჩებს გაგზავნიდა, კარიბჭეს გაუღებდა და მორჩილებას გამოუცხადებდა, ის, როგორც წესი, არ ანადგურებდა. მის ჯარისკაცებს არ ჰქონდათ ძარცვისა და მკვლელობის უფლება. სამაგიეროდ, ქალაქს აკისრებდნენ უმძიმეს გადასახადებსა და ხარკს. ქალაქი, რომელიც გაბედავდა წინააღმდეგობის გაწევას, განურჩევლად იმისა, რა სიმამაცით იბრძოლებდა, სასიკვდილოდ იყო განწირული. თემური მიიჩნევდა, რომ წინააღმდეგობა იყო დაუმორჩილებლობის უმაღლესი ფორმა და ის უნდა დაესაჯა ისეთი ფორმით, რომ ამის შესახებ ყველას გაეგო და მომავალში სხვებს მსგავსი რამ აზრადაც არ მოსვლოდათ. სწორედ ამ მეორე პრინციპის განხორციელებისას იყენებდა ის სასჯელის იმ ფორმებს, რომლებმაც მისი სახელი საზარელ ლეგენდად აქცია. თავის ქალების პირამიდები იყო მისი სავიზიტო ბარათი, ვიზუალური მტკიცებულება მისი ძალაუფლებისა. ისპაჰანის (ირანი) აღების შემდეგ, 1387 წელს, მან ქალაქის მოსახლეობის დაუმორჩილებლობის გამო, ბრძანა მასობრივი ხოცვა-ჟლეტა. მემატიანეების ცნობით, მისმა ჯარისკაცებმა 28 კოშკი ააგეს, თითოეული დაახლოებით 1,500 თავის ქალისგან, რაც საერთო ჯამში 70,000-მდე ადამიანს შეადგენს. იგივე პრაქტიკა მან გაიმეორა ბაღდადში (სადაც 120 ასეთი კოშკი ააგეს 90,000 თავისგან), ინდოეთსა და სხვა ქალაქებში. ამ კოშკებს ჰქონდა არა მხოლოდ სადამსჯელო, არამედ პროპაგანდისტული ფუნქციაც. ამის შესახებ ინფორმაცია ელვის სისწრაფით ვრცელდებოდა და სხვა ქალაქებს უკვე პანიკური შიში იპყრობდა. ცოცხლად დამარხვა და ჩაცემენტება - ეს მეთოდი მან გამოიყენა 1383 წელს ავღანეთში, სეისტანის აჯანყების ჩახშობისას, რომელიც განსაკუთრებული სიჯიუტით გამოირჩეოდა. მისი ბრძანებით, 2,000 ცოცხალი ადამიანი (ზოგი წყაროთი 4,000) ერთმანეთზე დააწყვეს, თითქოს აგურები ყოფილიყვნენ, და მათგან ცოცხალი კედელი ააშენეს, რომელიც შემდეგ თიხით, ქვითა და გატეხილი აგურით შეამკეს. ეს იყო მესიჯი, რომ აჯანყება სიკვდილზე უარესით დაისჯებოდა. თემური არ ერიდებოდა პოტენციური საფრთხის აღმოფხვრასაც. 1398 წელს, ინდოეთში, დელის სასახელმწიფოს წინააღმდეგ გადამწყვეტი ბრძოლის წინ, მის ბანაკში დაგროვდა დაახლოებით 100,000 ინდოელი ტყვე (ძირითადად მშვიდობიანი მოსახლეობა). მას შეეშინდა, რომ ბრძოლის დროს ტყვეები აჯანყდებოდნენ და ზურგში დაარტყამდნენ. ყოველგვარი ყოყმანის გარეშე, მან ბრძანა, ორ საათში ყველა ტყვე მოეკლათ. მისი მემატიანეებიც კი აღნიშნავენ, რომ ამ ბრძანებამ მის ყველაზე დაუნდობელ ჯარისკაცებშიც კი შიში და ზიზღი გამოიწვია. თემურლენგის სისასტიკე ერთი მხარე იყო, მაგრამ მას ჰქონდა მეორე, არანაკლებ შთამბეჭდავი – უკიდურესად რაციონალური და პრაგმატული მიდგომა. იმავე ბრძანებით, რომლითაც ის ათასობით ადამიანს სიკვდილისთვის წირავდა, ის ასევე კრძალავდა გარკვეული კატეგორიის ადამიანების მოკვლას. ნებისმიერი დაპყრობილი ქალაქის აღების შემდეგ, სანამ მისი ჯარი ძარცვასა და ნგრევას დაიწყებდა, სპეციალური რაზმები ქალაქში ეძებდნენ და ერთად კრებდნენ საუკეთესო არქიტექტორებს, კალიგრაფებს, მეცნიერებს (განსაკუთრებით ასტრონომებსა და მათემატიკოსებს), ხელოსნებს (მექოთნეებს, მეიარაღეებს, მინის ოსტატებს), მხატვრებსა და პოეტებს. ამ ადამიანებს ის უსაფრთხო ადგილას აგროვებდა და შემდეგ, ოჯახებთან ერთად, იძულებით, მაგრამ დიდი პატივით, თავის დედაქალაქ სამარყანდში ასახლებდა. ამ პოლიტიკას ჰქონდა გრანდიოზული მიზანი: გადაექცია სამარყანდი მსოფლიოს უდიდეს და ულამაზეს ქალაქად, იმპერიის ცენტრად, რომელიც თავისი ბრწყინვალებით ყველას დააჩრდილებდა. თემური არ ცდილობდა დაპყრობილი ქვეყნების კულტურის შენარჩუნებას – ის ცდილობდა, მთელი მსოფლიოს კულტურა მოეპარა და თავის დედაქალაქში მოეყარა თავი. სწორედ ამიტომ, სანამ მისი ჯარისკაცები დამასკოს, ბაღდადისა თუ დელის უძველეს ქუჩებს ანადგურებდნენ, სამარყანდში დაპყრობილი ქვეყნების საუკეთესო ოსტატები აშენებდნენ გიგანტურ ბიბი-ხანიმის მეჩეთს (მისი საყვარელი ცოლის, ჩინგიზიდი პრინცესას პატივსაცემად), გურ-ემირის მავზოლეუმს (სადაც თავად თემურია დაკრძალული), შაჰი-ზინდას ნეკროპოლისსა და სხვა არქიტექტურულ შედევრებს. ის არ ქმნიდა ახალ კულტურას, ის აკეთებდა გიგანტურ კოლაჟს სხვების მიერ შექმნილი კულტურებისგან, მაგრამ ამ კოლაჟს მისი იმპერიული სიდიადის ბეჭედი ესვა. თემურლენგის 35-წლიანი მმართველობა იყო თითქმის უწყვეტი სამხედრო კამპანია. მისი ლაშქრობების გეოგრაფია – დელიდან მოსკოვამდე და ანატოლიიდან ჩინეთის საზღვრამდე ცალსახად მიუთითებს, რომ მისი მიზანი არ იყო უბრალოდ სტაბილური, დიდი იმპერიის შექმნა, ისევე როგორც აქემენიდებმა ან რომალებმა შექმნეს. მისი მამოძრავებელი ძალა იყო ბევრად უფრო გრანდიოზული და, ამავე დროს, პრიმიტიული – დაეპყრო მთელი ცნობილი სამყარო. ის არ ცდილობდა, დაეპყრო ტერიტორიები მათი ასათვისებლად; ის ცდილობდა, გაენადგურებინა ნებისმიერი სხვა ძალაუფლების ცენტრი, რომელიც თეორიულად მაინც შეიძლებოდა მისი მეტოქე გამხდარიყო. ის იყო პოლიტიკური მონოპოლისტი, რომლისთვისაც პლანეტაზე მხოლოდ ერთი ბატონი უნდა ყოფილიყო. თემურის ერთ-ერთი პირველი და ყველაზე ხანგრძლივი დაპირისპირება ჰქონდა მის ყოფილ პროტეჟესთან, ოქროს ურდოს ყაენ თოხთამიშთან. თოხთამიში იყო კანონიერი ჩინგიზიდი და თემურმა მას დახმარება აღმოუჩინა ოქროს ურდოს ტახტის დაბრუნებაში. თუმცა, როგორც კი თოხთამიშმა ძალაუფლება განიმტკიცა, ის თავის ქველმოქმედს დაუპირისპირდა. მათი კონფლიქტი იყო ბრძოლა ჩინგიზის იმპერიის ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნაწილების ლიდერობასა და, შესაბამისად, ჩინგიზის ერთადერთ მემკვიდრეობაზე. თემურმა თოხთამიშის წინააღმდეგ სამი გრანდიოზული ლაშქრობა მოაწყო. განსაკუთრებით შთამბეჭდავი იყო 1391 წლის კამპანია, როდესაც თემური თავისი 200,000-იანი არმიით შეიჭრა დღევანდელი რუსეთისა და ყაზახეთის სტეპებში. მან გაიარა ათასობით კილომეტრი, გადალახა მდინარე ვოლგა და კონდურჩას ბრძოლაში სასტიკად დაამარცხა თოხთამიში. გადამწყვეტი შეტაკება მოხდა ჩრდილოეთ კავკასიაში, მდინარე თერგთან. აქ თემურმა საბოლოოდ გაანადგურა თოხთამიშის ძალები. მაგრამ ის მხოლოდ ბრძოლით არ დაკმაყოფილდა. მან გადაწყვიტა, მოესპო ოქროს ურდოს ეკონომიკური საფუძველი. მან გაანადგურა მისი მთავარი სავაჭრო ქალაქები, მათ შორის დედაქალაქი სარაი-ბერქე და ტანა (დღევანდელი აზოვი). ამით თემურმა, ფაქტობრივად, სასიკვდილო დარტყმა მიაყენა ოქროს ურდოს. მან დაანგრია ის ძალა, რომელიც საუკუნეების მანძილზე აკონტროლებდა რუსეთის სამთავროებს. თოხთამიშის განადგურებამ შექმნა ძალაუფლების ვაკუუმი, რამაც თავისდაუნებურად, ხელი შეუწყო მოსკოვის სამთავროს გაძლიერებასა და მომავალი რუსული იმპერიის ჩამოყალიბებას. თემურმა, რომელიც ჩინგიზის იმპერიის აღდგენას ცდილობდა, ფაქტობრივად, დაანგრია მისი ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ნაწილი. მეთხუთმეტე საუკუნის დასაწყისისთვის ისლამურ სამყაროში ორი უძლეველი მმართველი იყო: თემურლენგი აღმოსავლეთში და ოსმალეთის სულთანი ბაიაზიდ I დასავლეთში. ბაიაზიდს, თავისი ელვისებური სისწრაფით წარმოებული ომების გამო, „ილდირიმ“ (ელვისებური) შეარქვეს. ის წარმატებით იპყრობდა ბალკანეთს და უკვე კონსტანტინოპოლის აღებას გეგმავდა. მათი შეტაკება გარდაუვალი იყო – მსოფლიო ორ ასეთ ლიდერს ვერ დაიტევდა. ანკარის ბრძოლა (1402 წლის 20 ივლისი) ეს იყო შუა საუკუნეების ერთ-ერთი ყველაზე გრანდიოზული და სისხლისმღვრელი ბრძოლა. ანკარის ველზე ერთმანეთს შეეჯახა ორი გიგანტური არმია. თემურმა გამოიყენა თავისი გენიალური ტაქტიკა: მან მოახდინა მოწინააღმდეგის ფლანგების შემოვლა, ბრძოლაში ჩართო საბრძოლო სპილოები (რომლებიც ინდოეთიდან ჰყავდა წამოყვანილი) და, რაც მთავარია, შეძლო ბაიაზიდის არმიაში მყოფი თათრული და ანატოლიელი ბეგების გადაბირება, რომლებმაც ბრძოლის კრიტიკულ მომენტში უღალატეს სულთანს. ოსმალეთის არმია სრულად განადგურდა. თავად სულთანი ბაიაზიდ I და მისი ვაჟები ტყვედ ჩავარდნენ. ლეგენდა, რომ თემური ბაიაზიდს რკინის გალიაში ამწყვდევდა და ფეხის დასადგმელად იყენებდა, სავარაუდოდ, მოგვიანებით შეთხზული ალეგორიაა მისი დამცირების გამოსახატავად, თუმცა რეალობაც არანაკლებ ტრაგიკული იყო: ბაიაზიდმა ტყვეობაში სირცხვილს ვერ გაუძლო და რამდენიმე თვეში გარდაიცვალა. ამ გამარჯვებით თემურმა ოსმალეთის იმპერია კოლაფსის ზღვარზე მიიყვანა. დაიწყო უმეფობის ხანა, როდესაც ბაიაზიდის შვილები ერთმანეთს ებრძოდნენ ტახტისთვის. ამან დაახლოებით 50 წლით გადადო კონსტანტინოპოლის დაცემა და, შესაბამისად, ევროპის ისტორიაზე უდიდესი გავლენა მოახდინა. თემურმა ამით დაამტკიცა, რომ მსოფლიოში მისი ტოლი არავინ იყო. 70 წელს მიახლოებულმა თემურლენგმა, მას შემდეგ, რაც დაამარცხა ყველა ძლიერი მოწინააღმდეგე დასავლეთსა და სამხრეთში, მიიხედა აღმოსავლეთისკენ, სადაც მისი, როგორც ჩინგიზის მემკვიდრის, მთავარი ამოცანა ელოდა. მონღოლებმა ჩინეთი მეცამეტე საუკუნეში დაიპყრეს (იუანის დინასტია), მაგრამ 1368 წელს ისინი იქიდან განდევნეს და ძალაუფლება ჩინურმა მინის დინასტიამ ჩაიგდო ხელში. თემურისთვის ჩინეთის დაბრუნება იყო ისტორიული მისიის, ჩინგიზ-ყაენის დაუმთავრებელი საქმის დასრულება. მან 1404 წლის ბოლოს შეკრიბა გიგანტური, 200,000-იანი არმია და უმკაცრესი ზამთრის პირობებში დაიძრა აღმოსავლეთისკენ. თუმცა, ის ბუნებამ და ასაკმა დაამარცხა. 1405 წლის თებერვალში, სამხრეთ ყაზახეთის ქალაქ ოთრარში, ის პნევმონიით (ან სხვა ვერსიით, გაციებით გამოწვეული გართულებებით) გარდაიცვალა. მისი სიკვდილით კამპანია შეწყდა. მსოფლიომ თავიდან აიცილა შესაძლოა ისტორიაში ყველაზე გრანდიოზული და სისხლისმღვრელი ომი, რომლის შედეგების წარმოდგენაც კი ძნელია. თემურლენგის მსოფლიო ბატონობის გზაზე, მის ჩრდილოეთ და სამხრეთ ლაშქრობებს შორის, პატარა, მაგრამ შეუპოვარი დაბრკოლება აღმოჩნდა და ეს იყო ჩვენი ქვეყანა საქართველო. ეს არ იყო უბრალოდ ტერიტორიის დაპყრობის მცდელობა; ეს იყო იდეოლოგიური, რელიგიური და პოლიტიკური ომი, რომელიც რვა ლაშქრობის განმავლობაში, თითქმის ორი ათწლეული გაგრძელდა და ქართველი ერისთვის ნამდვილ ეროვნულ კატასტროფად იქცა. საქართველო წარმოადგენდა ბუნებრივ ბარიერსა და კორიდორს თემურის იმპერიასა და მის მეტოქეს, ოქროს ურდოს ყაენ თოხთამიშს შორის. თოხთამიში ხშირად იყენებდა კავკასიის მთებს, რათა ზურგიდან დასხმოდა თემურის სამფლობელოებს შირვანში (დღევანდელი აზერბაიჯანი). საქართველოს დამორჩილება ნიშნავდა ამ სტრატეგიული კორიდორის გაკონტროლებას და ჩრდილოეთის საზღვრის დაცვას. თემურმა თავის ლაშქრობებს „ღაზავათის“ (საღვთო ომი ურწმუნოების წინააღმდეგ) ხასიათი შესძინა. ქრისტიანული საქართველოს დაპყრობა და ისლამიზაცია მას დიდ ავტორიტეტს შესძენდა მუსლიმურ სამყაროში. საქართველოს მეფე ბაგრატ V, მიუხედავად თავისი მცირე რესურსებისა, არაერთხელ დაუპირისპირდა თემურს. ის ხან თოხთამიშთან კრავდა კავშირს, ხანაც დამოუკიდებლად უწევდა წინააღმდეგობას, რაც თემურლენგისთვის, რომელიც სრულ მორჩილებას იყო მიჩვეული, პირადი შეურაცხყოფა იყო. თემურლენგის ლაშქრობები არ იყო ერთი უწყვეტი ომი, ეს იყო სასტიკი რეიდების სერია, რომელთა მიზანი იყო ქვეყნის სრული გამოფიტვა და მორალური განადგურება. პირველი შემოსევა 1386 წელს მოხდა. თემურის პირველი დარტყმა გამანადგურებელი იყო. მან ალყა შემოარტყა თბილისს. მეფე ბაგრატ V და დედოფალი ანა ქალაქს გმირულად იცავდნენ, მაგრამ ძალები უთანასწორო იყო. თემურმა აიღო თბილისი, დაატყვევა სამეფო ოჯახი, გაძარცვა სიონის ტაძარი და ქალაქი სრულად გაანადგურა. ლეგენდის თანახმად, თემურმა ტყვეობაში მყოფ ბაგრატ V-ს ისლამის მიღება აიძულა და თითქოსდა გაათავისუფლა, რათა საქართველო გაემუსლიმებინა. მას 12,000-იანი ჯარიც გამოაყოლა. თუმცა, ბაგრატმა ფარულად შეატყობინა თავის შვილს, გიორგის და ქართველებმა ჩასაფრება მოუწყვეს თემურის ჯარს და სრულად გაანადგურეს. ამ ამბავმა თემურლენგი განარისხა და ის საქართველოს მოსისხლე მტრად აქცია. მომდევნო წლებში თემურის ჯარები რეგულარულად, თითქმის ყოველწლიურად, იჭრებოდნენ საქართველოში. მათი სტრატეგია იყო არა იმდენად ტერიტორიის შენარჩუნება, არამედ სისტემატური ნგრევა. ისინი მიზანმიმართულად ანადგურებდნენ ქალაქებსა და სოფლებს, კლავდნენ მოსახლეობას, ჩეხდნენ ვენახებსა და ხეხილის ბაღებს, რის გამოც ქვეყანა ეკონომიკურ კოლაფსამდე მიიყვანეს. მათი ლაშქრობები მოედო თითქმის მთელ საქართველოს – ქართლს, კახეთს, იმერეთს, სამცხეს. თემურლენგი განსაკუთრებული სისასტიკით გაუსწორდა ქვემო ქართლის (ბირთვისი, ალგეთი) მოსახლეობას. ქართველი მემატიანეები შემზარავ ისტორიებს გადმოგვცემენ იმაზე, თუ როგორ აწამებდნენ და ხოცავდნენ ქრისტიანებს. ბაგრატის გარდაცვალების შემდეგ ბრძოლას სათავეში ჩაუდგა მისი ვაჟი, გიორგი VII, მეფე, რომელმაც მთელი თავისი მმართველობა თემურთან ბრძოლას შეალია. ის პირდაპირ, დიდ ბრძოლებში არ ერთვებოდა, რადგან იცოდა, რომ ეს უაზრო იყო. ამის ნაცვლად, მან პარტიზანული ომის ტაქტიკა აირჩია. ქართველები იმალებოდნენ მიუდგომელ მთებსა და ციხე-სიმაგრეებში და მოულოდნელად თავს ესხმოდნენ მტრის მომარაგების გზებსა და მცირე რაზმებს, რითიც უდიდეს ზიანს აყენებდნენ თემურის არმიას. თემურლენგის რვაგზის ლაშქრობამ საქართველოსთვის კატასტროფული შედეგები გამოიღო: ქვეყნის მოსახლეობა მკვეთრად შემცირდა. უამრავი ადამიანი დაიღუპა ან ტყვედ წაიყვანეს. არაერთი რეგიონი, განსაკუთრებით ქვემო ქართლი და სასაზღვრო ტერიტორიები, გაუკაცრიელდა. განადგურდა ქალაქები, სოფლის მეურნეობა, სარწყავი სისტემები და სავაჭრო გზები. ქვეყანა, რომელიც ოდესღაც რეგიონის ერთ-ერთი უმდიდრესი სახელმწიფო იყო, სიღატაკის ზღვარზე აღმოჩნდა. ცენტრალური სამეფო ხელისუფლება სასიკვდილოდ დასუსტდა. მეფეს უკვე აღარ შესწევდა ძალა, ეკონტროლებინა დაუმორჩილებელი ერისთავები, რამაც XV საუკუნეში საქართველოს საბოლოო დაშლას და სამეფო-სამთავროებად დაქუცმაცებას დაუჩქარა ხელი. განადგურდა უამრავი ეკლესია-მონასტერი, ხელნაწერი და კულტურული საგანძური. ერმა მიიღო უმძიმესი ფსიქოლოგიური ტრავმა. თუმცა, ამავე დროს, ამ ბრძოლამ წარმოშვა გმირობისა და თავდადების უამრავი მაგალითი, რაც ერის მეხსიერებაში ღრმად ჩაიბეჭდა. მიუხედავად იმისა, რომ თემურლენგმა საქართველო მიწასთან გაასწორა, მისი მთავარი მიზანი – ერის სრული დამორჩილება და მისი სულიერი იდენტობის მოსპობა – მიუღწეველი დარჩა. როგორც თემური გარდაიცვალა და მისი იმპერია რღვევა დაიწყო, ქართველებმა კვლავ შევძელით სახელმწიფოებრიობის აღდგენა, თუმცა ამ სასტიკი ლაშქრობებისგან მიყენებული ჭრილობების მოშუშებას საუკუნეები დასჭირდა. თემურლენგი არ იყო უბრალოდ სისხლისმსმელი ტირანი. ის იყო გენიალური სამხედრო სტრატეგოსი, მკაცრი, მაგრამ ქმედითი ადმინისტრატორი და ხელოვნების უცნაური დამფასებელი, რომელიც სილამაზეს სხვისი ცივილიზაციების ნანგრევებზე აშენებდა. მისი მიზანი ნამდვილად იყო მსოფლიო ბატონობა და ჩინგიზ-ყაენის იმპერიის აღდგენა, ოღონდ ამჯერად საკუთარი, არაჩინგიზიდური მმართველობის ქვეშ. თუმცა, ჩინგიზისგან განსხვავებით, რომელმაც შექმნა გამართული და მემკვიდრეობითი მმართველობის სისტემა, თემურლენგის იმპერია მთლიანად მის პირად გენიასა და მის მიერ დანერგილ შიშზე იყო დამოკიდებული. ის არ ქმნიდა ინსტიტუტებს, რომლებიც მის შემდეგაც იმუშავებდა. მისი სიკვდილისთანავე, მისმა შთამომავლებმა ვერ შეძლეს ამ კოლოსალური, მაგრამ შინაგანად მყიფე იმპერიის შენარჩუნება და ის მალევე დაიშალა. ავტორი: კ.კვერნაძე